Relatiecoaching

Wie aan relatiecoaching denkt, loopt meestal al een tijd tegen hetzelfde aan. Jullie ruzies volgen een vast script, of het is stil geworden en jullie leven vooral naast elkaar. Hulp zoeken voelt dan als een grote stap, zeker als een van jullie twijfelt of praten met een buitenstaander iets oplevert.

Ik ben Anne de Jong, relatiepsycholoog, en ik werk al ruim dertig jaar met stellen. Veel stellen die bij mij binnenkomen, hebben lang gewacht. Het voelt spannend om in coaching te gaan. Je weet niet of je de juiste coach hebt gevonden, of je dingen niet door elkaar haalt en of het bij jullie wel erg genoeg is. Bovendien is het kwetsbaar. In dit artikel lees je hoe een traject verloopt, wat er in een sessie gebeurt, hoe lang het duurt en wat stellen er in hun dagelijks leven van merken.

Wat is relatiecoaching?

Bij relatiecoaching werken jullie samen met een coach aan wat er tussen jullie vastloopt, zodat jullie weer verbinding voelen en lastige momenten zelf leren oplossen. Jullie vertellen allebei je kant van het verhaal, en de coach helpt jullie te zien wat er onder de ruzies ligt. Meestal blijkt dat jullie samen een patroon in stand houden waar geen van beiden blij mee is. Als je dat patroon kunt zien, kun je er ook uit stappen.

Een goede coach staat aan de kant van jullie allebei. Ik noem dat meervoudig partijdig: ik begrijp wat jij doet en waarom, en ik begrijp wat je partner doet en waarom. Dat betekent ook dat ik jullie allebei aanspreek op je eigen aandeel. Dat doe ik met zorg en zonder omwegen, en in mijn werk heet dat liefdevol confronteren. Stellen zijn daar in het begin soms wat huiverig voor. Meestal merken ze snel dat het opluchting geeft als er eindelijk iemand hardop zegt wat er gebeurt.

Relatiecoaching en relatietherapie worden vaak door elkaar gebruikt, en een relatietherapeut kan hetzelfde werk doen als een relatiecoach. Het verschil zit in de methodiek. Vraag daarom aan iedere coach of therapeut hoe hij of zij werkt. Kijkt die naar jullie geschiedenis en naar wat jullie van huis uit hebben meegekregen, of vooral naar communicatie en vaardigheden? Het antwoord vertelt je meer dan de titel op de website. Kijk daarnaast vooral naar de klik, want die is heel belangrijk.

Zelf spreek ik liever van relatiecoaching dan van relatietherapie, en dat heeft met het woord therapie te maken:

“Therapie klinkt alsof er iets ziek is, terwijl de interactie verstoord is en je het stel van A naar B coacht.”

Soms ben je bij een relatiecoach niet op de goede plek. Heeft een van jullie psychische klachten die veel invloed hebben op de relatie, dan kan relatiepsychotherapie bij een psychotherapeut de betere keuze zijn. Een goede relatiecoach of relatiepsycholoog zegt dat eerlijk tegen jullie, ook al betekent het dat jullie ergens anders verder gaan. Twijfel je welke hulp bij jullie past, lees dan Relatiecoach, relatietherapeut of relatiepsycholoog: welke hulp past bij jullie? En wie zich afvraagt of het al tijd is om hulp te zoeken, vindt meer in Wanneer naar relatietherapie of een relatiecoach?

Hoe verloopt een traject relatiecoaching, van intake tot afronding?

Een traject begint met een intake, gaat daarna eerst de diepte in en werkt pas aan het eind aan nieuw gedrag. Die volgorde is bewust gekozen. Veel stellen willen meteen leren hoe ze beter met elkaar kunnen praten, en dat snap ik goed. Alleen blijven nieuwe vaardigheden zelden hangen zolang oude pijn eronder nog de regie heeft.

De intake

In het eerste gesprek maken we kennis. Jullie vertellen allebei wat er speelt en wat jullie graag anders zouden willen. Ik vraag ook hoe jullie elkaar hebben leren kennen en wat er tussen jullie goed gaat, omdat dat net zoveel zegt als de problemen.

Daarna weten jullie of de aanpak past bij jullie vraag en of het klikt. Dat laatste weegt zwaar. Jullie moeten je allebei veilig voelen bij de coach, ook de partner die met minder zin naar het eerste gesprek kwam.

Aan het eind van de intake vertel ik wat ik zie: welke interactie er tussen jullie speelt en hoe we te werk zouden gaan. Dat is altijd op maat, ook het aantal sessies. Zo hebben jullie in de intake vaak al veel geleerd.

Bewustwording en acceptatie

Daarna kijken we naar wat er onder de ruzies ligt. Eerst gaat het om waar jullie reacties vandaan komen: wat ieder van jullie van huis uit heeft meegekregen, oude pijn, de waarden die voor jullie belangrijk zijn en hoe jullie op elkaar reageren als het spannend wordt. Daarna kijken we wat jullie anders kunnen doen op het moment dat jullie vastlopen. Zo werk ik in de Relatiecoachmethode, de werkwijze die ik in de loop van de jaren heb ontwikkeld.

Iedereen neemt iets mee uit het gezin waarin hij of zij opgroeide. Die ervaringen bepalen voor een groot deel hoe je reageert als je partner afstand neemt, kritiek geeft of iets vergeet wat jij belangrijk vond. Zolang dat onbewust blijft, reageren jullie op elkaar alsof het verleden zich herhaalt. In deze fase gaan jullie dat bij jezelf en bij elkaar zien. Hoe dat werkt, lees je in hechtingsstijlen: hoe ze je relatie bepalen.

Acceptatie hoort daar nadrukkelijk bij. Jullie leren de werkelijkheid onder ogen te zien zoals die is, inclusief de verschillen die blijven. Veel stellen ervaren dat als een opluchting, omdat ze niet langer hoeven te vechten tegen wie de ander is, of tegen wie jullie samen zijn.

Veranderen wat kan veranderen

Pas als jullie begrijpen waar het patroon vandaan komt, gaan we kijken wat er anders kan. Hier komen de liefdesvaardigheden aan bod, van een behoefte uitspreken zonder verwijt tot een ruzie herstellen als het toch is misgegaan. Dat oefenen we in de sessies en jullie oefenen het thuis.

Wat niet verandert, accepteren jullie. Iemand die van nature veel tijd alleen nodig heeft, wordt geen feestbeest. Dat hoeft ook niet. Het helpt al enorm als de ander begrijpt dat die behoefte niets zegt over hoeveel er van hem of haar gehouden wordt. En accepteren is echt een vaardigheid die je kunt leren.

Borgen en afronden

Nieuw gedrag houdt pas stand als jullie het ook volhouden wanneer het druk wordt of als een van jullie een zware periode heeft. Dat noem ik borgen. In deze fase zit er meer tijd tussen de sessies, zodat jullie zelf kunnen merken waar het nog hapert en dat meenemen naar het volgende gesprek.

Een traject is klaar als jullie een ruzie zelf kunnen stoppen en herstellen, zonder dat er een coach bij zit. Het laatste gesprek gebruiken we om terug te kijken op wat er veranderd is, en om af te spreken waar jullie samen op letten als het oude patroon weer opduikt.

Wat gebeurt er in een sessie relatietherapie of relatiecoaching?

Meestal pakken we één recent moment waarop het tussen jullie misging en spelen dat rustig terug, stap voor stap. Ieder van jullie vertelt wat er gebeurde en wat je dacht dat de ander bedoelde. Ik vraag door en benoem wat ik tussen jullie zie gebeuren. Soms laat ik jullie rechtstreeks tegen elkaar praten terwijl ik meekijk, omdat het patroon dan in de kamer zichtbaar wordt.

Er wordt in mijn praktijk gehuild en soms ook flink gelachen. Als het een keer fel wordt, zitten we meestal dicht bij de oude pijn. Aan het eind van een sessie krijgen jullie vaak een opdracht mee voor thuis, iets kleins om te oefenen of op te letten tot het volgende gesprek. Voorbeelden daarvan staan in Relatietherapie thuis: oefeningen en vragen om samen aan je relatie te werken.

Een voorbeeld uit de praktijk

Dit voorbeeld is samengesteld uit meerdere stellen en niet herleidbaar naar één stel.

Lotte en Bas komen binnen na een ruzie over een verjaardag. Bas was een uur later thuis dan afgesproken en had niets laten weten. Lotte was woedend, Bas trok zich terug op zolder. Volgens Lotte gaat het altijd zo: zodra zij boos wordt, is hij weg.

In de sessie vraag ik Lotte wat er door haar heen ging toen het zeven uur werd en Bas er nog niet was. Eerst zegt ze dat ze kwaad was. Als we daar langer bij stilstaan, komt er iets anders boven: ze voelde zich onbelangrijk. Haar vader kwam vroeger vaak pas thuis als zij al sliep. Bas vertelt dat hij als kind leerde dat je bij boosheid beter kon verdwijnen, omdat het thuis anders uit de hand liep. Zijn terugtrekken is voor hem een manier om het rustig te houden. Voor Lotte voelt het als het bewijs dat ze er voor hem niet toe doet.

Als ze dat van elkaar horen, wordt het stil. Lotte kijkt Bas aan en zegt: “Dus jij loopt weg omdat je bang bent dat het ontploft?” Hij knikt. Ze zijn allebei bang, en ze laten het allebei zien op een manier die de ander pijn doet.

Zo’n inzicht geeft hun een gedeelde taal, ook al is het patroon daarmee nog niet weg. De volgende keer dat Bas laat is, kan Lotte zeggen dat ze zich vergeten voelt, en kan Bas blijven zitten in plaats van weg te lopen. Daar oefenen we in de gesprekken daarna mee, tot het thuis ook lukt zonder mij erbij.

Hoe lang duurt relatietherapie of relatiecoaching, en hoeveel sessies heb je nodig?

Bij de meeste stellen bestaat een traject relatiecoaching of relatietherapie uit ongeveer zes tot twaalf sessies. Een vast pakket is er niet, omdat ieder stel met een andere vraag en een andere geschiedenis binnenkomt.

Een patroon dat al vijftien jaar bestaat, heeft meer tijd nodig dan een conflict dat na de geboorte van een kind is ontstaan. Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een affaire, vraagt eerst om herstel van vertrouwen voordat jullie aan iets anders toekomen. Ook speelt mee of jullie er allebei voor willen gaan en wat jullie tussen de sessies doen met wat er besproken is. Stellen die thuis de opdrachten oppakken, komen sneller vooruit.

In het begin zitten de sessies dichter op elkaar. Als jullie merken dat het beter gaat, komt er meer tijd tussen, zodat jullie zelf kunnen oefenen. Stellen in de tropenjaren, met jonge kinderen en weinig slaap, hebben vaak minder tijd en energie voor oefenen thuis. Daar houd ik rekening mee in het tempo.

Wie sneller stappen wil zetten, kan ook kiezen voor een intensiever traject, bijvoorbeeld met een retraite, met sessies van een hele dag of met sessies in combinatie met een online programma. Jullie doen dan tussen de gesprekken door veel meer, waardoor het traject compacter wordt. Hulp bij relatieproblemen wordt in de meeste gevallen niet vergoed uit de basisverzekering (Tweede Kamer). Wat een traject kost en of je iets vergoed kunt krijgen, lees je in Wat kost een relatietherapeut of relatiecoach, en wordt het vergoed?

Ervaringen met relatietherapie en relatiecoaching: wat merken stellen?

Het eerste wat stellen meestal merken, is dat ruzies korter duren en sneller worden bijgelegd. Ze herkennen het patroon eerder, soms al halverwege een zin, en kunnen dan op de rem trappen. Dat geeft vertrouwen, ook als het daarna nog weleens misgaat.

Daarna groeit vaak het begrip. Als je weet waarom je partner zich terugtrekt of fel wordt, neem je het minder persoonlijk. Stellen vertellen me dat ze milder naar elkaar kijken en dat er weer gepraat wordt over dingen die lang bleven liggen. Met dat begrip komt bij veel stellen ook de intimiteit terug, omdat er minder spanning in huis hangt.

In het begin kan het ook even zwaarder voelen. Oude pijn komt op tafel en dingen die jarenlang onuitgesproken bleven, worden ineens hardop gezegd. Dat is spannend, en het betekent meestal dat er iets in beweging komt. Wordt het thuis te veel, bespreek het dan in de sessie.

En soms leidt relatiecoaching tot de conclusie dat jullie niet samen verder willen. Ook dat kan een goede uitkomst zijn, als jullie op een respectvolle manier uit elkaar gaan en begrijpen wat er tussen jullie gebeurd is. Zeker als er kinderen zijn, maakt dat een groot verschil voor de jaren daarna.

Wie online ervaringen met relatietherapie of relatiecoaching leest, ziet grote verschillen. Dat zegt vaak meer over de klik met de coach en de gekozen aanpak dan over relatiecoaching zelf. Een kennismakingsgesprek helpt om dat voor jullie eigen situatie te toetsen.

Samen of alleen, online of op locatie, wekelijks of intensief

Samen komen werkt meestal het best. Wie alleen begint, kan ook veel bereiken. Welke vorm verder past, hangt af van jullie vraag en van hoeveel tijd jullie er de komende maanden in kunnen steken.

Samen of alleen

Een patroon ontstaat tussen twee mensen, dus het helpt als jullie er allebei bij zijn. Toch komt het voor dat een partner niet mee wil. Dan kun je ook alleen beginnen. In individuele relatiecoaching kijk je naar jouw aandeel in het patroon en naar wat je zelf meeneemt uit je verleden. Als één van beiden anders gaat reageren, verandert de interactie mee. Regelmatig besluit de andere partner na een tijdje alsnog aan te schuiven. Hoe dat werkt, lees je in Relatietherapie alleen of samen? Naar een relatiecoach als je partner niet mee wil.

Online of op locatie

Online sessies werken voor veel stellen goed. Jullie zitten thuis naast elkaar achter één scherm, zonder reistijd, en kunnen een gesprek makkelijker inpassen tussen werk en kinderen. Op locatie heeft weer het voordeel dat jullie letterlijk even uit de eigen omgeving stappen. Sommige stellen wisselen af, met de eerste gesprekken op locatie en de latere online. In Online relatietherapie of relatiecoaching: werkt dat? ga ik daar verder op in.

Wekelijks of intensief

Een traject met losse sessies verspreid over een paar maanden is de meest gekozen vorm. Daarnaast bestaan er intensieve vormen, waarbij jullie in korte tijd veel stappen zetten.

Een retraite is zo’n intensieve vorm. Stellen werken dan een paar dagen achter elkaar aan hun relatie, overdag met een coach erbij. Omdat de gewone drukte even wegvalt, komt er in korte tijd veel los. Een retraite is vaak voor een kleine groep stellen. Vraag om een kennismakingsgesprek vooraf, zodat jullie kunnen kijken of die vorm bij jullie vraag past. Het verschil met wekelijkse gesprekken beschrijf ik in Wat levert een relatieretraite of weekend relatietherapie op ten opzichte van wekelijkse sessies?

Een online programma is een andere manier om meer te doen tussen de sessies door. Stellen voeren dan thuis samen gesprekken aan de hand van opdrachten, op momenten die ze zelf kiezen. Ik raad zo’n programma vaak aan als voorbereiding op relatiecoaching, omdat stellen dan al veel van zichzelf en elkaar weten als ze aan een traject beginnen.

Wat is het verschil tussen relatiecoaching en relatietherapie?

In de praktijk worden de woorden door elkaar gebruikt en kan een relatietherapeut hetzelfde werk doen als een relatiecoach. Het verschil zit in de methodiek. Vraag daarom altijd hoe iemand werkt en waar die naar kijkt. Relatiepsychotherapie is iets anders: dat is hulp bij een psychotherapeut voor stellen waarbij psychische klachten een grote rol spelen.

Wat als mijn partner niet mee wil naar relatiecoaching?

Dan kun je alleen beginnen. In individuele relatiecoaching werk je aan jouw aandeel in het patroon en aan wat je zelf meeneemt uit je verleden. Als jij anders gaat reageren, verandert de interactie tussen jullie mee. Vaak besluit de partner na een tijdje alsnog mee te komen.

Heeft relatiecoaching zin als we twijfelen of we samen verder willen?

Ja. Als jullie twijfelen, helpt het om te begrijpen wat er tussen jullie gebeurt voordat jullie een besluit nemen. Soms blijkt er meer mogelijk dan jullie dachten. Soms wordt duidelijk dat uit elkaar gaan beter is, en dan kunnen jullie dat met meer begrip en respect doen.

Hoe weet ik of een relatiecoach bij ons past?

Let in het eerste gesprek op twee dingen: voelen jullie je allebei gehoord, en kan de coach uitleggen hoe hij of zij werkt? Heb je het gevoel dat de coach vooral één van jullie begrijpt, zoek dan verder. En een coach die jullie allebei durft aan te spreken, is meestal een goed teken.

Kan relatiecoaching ook online?

Ja. Veel stellen doen hun sessies online, thuis naast elkaar achter één scherm. Dat scheelt reistijd en past makkelijker tussen werk en kinderen door. Zorg wel dat jullie ongestoord zitten, met de kinderen de deur uit of in bed. Sommige stellen beginnen op locatie en stappen later over op online.