Soms wil maar één van beiden aan de relatie werken. De ander vindt dat het wel meevalt, ziet weinig in praten met een buitenstaander of zegt dat jullie het samen moeten oplossen. Dan blijft de vraag over of relatietherapie alleen zin heeft. Het antwoord is ja, en het levert vaak meer op dan mensen verwachten.
Ik ben Anne de Jong, relatiepsycholoog, en ik begeleid al ruim dertig jaar stellen. In dit artikel gebruik ik het woord relatiecoach. Je kunt daar ook relatietherapeut lezen, want een relatietherapeut kan hetzelfde werk doen.
Kan relatietherapie alleen, zonder je partner?
Relatiecoaching kan heel goed in je eentje, omdat je in een relatie altijd de helft van het patroon bent. In individuele relatietherapie kijk je naar jouw aandeel: hoe je reageert als het spannend wordt, en waar die reactie vandaan komt.
Soms raakt wat je partner doet je zo hard dat je jezelf niet meer in de hand hebt. Dan is het belangrijk om alleen te gaan. Of je merkt bijvoorbeeld dat je niet goed weet wat je voelt of wat je grenzen zijn, omdat je dat niet zo goed geleerd hebt. Ook dan is het goed om in je eentje naar een relatiecoach te gaan.
Natuurlijk vertel je wat er thuis gebeurt, en je mag boos of verdrietig zijn over wat de ander doet. Daarna verschuift het gesprek naar jou. Waarom raakt het je zo als je partner zich terugtrekt? Wat deed je vroeger als er thuis spanning was, en doe je dat nu nog steeds?
Een coach kan alleen werken met het deel van degene die in de kamer zit. Toch ben ik voorstander van ook samen komen, omdat een coach dan in het hier en nu kan zien wat er tussen jullie gebeurt. Zelf zie ik stellen altijd samen. Soms verwijs ik een van beiden daarnaast door naar een collega, voor een individueel stuk. Wil je alleen beginnen, dan kun je terecht bij een van de relatiecoaches die ik heb opgeleid; zij werken ook individueel.
Wat je alleen kunt veranderen in een patroon
Als één van beiden anders gaat reageren, verandert het patroon tussen jullie mee, omdat de oude reactie van de ander dan niet meer past. Een patroon bestaat uit twee kanten die steeds op elkaar reageren.
Neem een stel waarin de een aandringt en de ander zich terugtrekt. Hoe harder de een aandringt, hoe verder de ander zich terugtrekt, en hoe verder de ander zich terugtrekt, hoe harder de een aandringt. Stopt degene die aandringt met achter de ander aan gaan, en zegt die rustig wat hij of zij nodig heeft, dan valt er voor de ander minder te ontvluchten. Hoe dat patroon werkt en hoe je het doorbreekt, lees je in het patroon van achtervolgen en terugtrekken.
Dit voorbeeld is samengesteld uit meerdere situaties en niet herleidbaar naar één persoon.
Mirjam gaat alleen naar een relatiecoach, omdat haar man Erik coaching onzin vindt en liever niet over gevoelens praat. Volgens Mirjam lopen hun gesprekken altijd op dezelfde manier: zij brengt iets ter sprake, hij reageert kortaf, zij wordt feller en hij gaat de tuin in. In de gesprekken ontdekt Mirjam dat ze vaak met een verwijt begint, omdat ze al verwacht dat hij niet luistert. Als kind moest ze hard roepen om gezien te worden. Met haar coach oefent ze hoe ze haar behoefte uitspreekt zonder verwijt. Na een paar weken vertelt ze dat Erik bleef zitten toen ze zei dat ze hem miste. Een tijdje later vraagt hij of hij een keer mee mag.
Wie alleen komt, werkt aan de eigen kant van het patroon. Dat is vaak genoeg om de rest in beweging te krijgen. Soms blijkt ook dat de ander niet meebeweegt. Dan weet je in elk geval waar je staat, en kun je vanuit meer rust besluiten wat je wilt.
Als je partner geen relatietherapie wil: waarom en wat dan?
Een partner die niet mee wil, is meestal bang om de schuld te krijgen of denkt dat praten met een buitenstaander niets oplevert. Dat komt vaak voor, zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam onder ruim duizend stellen. Daarin noemde ruim een derde van de ontevreden partners die geen hulp zochten als reden dat hun partner niet wilde (UvA). Ontevreden partners bespraken hun onvrede bovendien gemiddeld pas na anderhalf jaar met elkaar (UvA).
Achter dat nee zit in mijn praktijk meestal een van deze redenen:
- Angst om in de sessie de schuld te krijgen.
- Schaamte over wat er thuis gebeurt.
- Een eerdere ervaring met een hulpverlener die niet heeft geholpen.
- Het idee dat praten over problemen ze alleen maar groter maakt.
Begin in dat geval zelf, want wachten tot je partner overstag gaat, kan lang duren, en ondertussen raakt het patroon steeds vaster. Vertel je partner wel dat je gaat. Stiekem in coaching gaan werkt averechts, omdat het vertrouwen een nieuwe deuk krijgt als het uitkomt.
Is er sprake van geweld of bedreiging, dan is relatiecoaching niet de plek om te beginnen. Veiligheid gaat voor. Neem dan contact op met Veilig Thuis via 0800-2000.
Je partner uitnodigen zonder druk
Je partner uitnodigen lukt het best als je vertelt wat jij wilt veranderen, zonder te zeggen wat de ander fout doet. Een zin als “jij moet eens naar jezelf kijken” voelt als een aanklacht. “Ik merk dat ik vastloop in hoe ik op je reageer, en daar wil ik hulp bij” klinkt heel anders. Je partner hoeft dan niets toe te geven om mee te gaan.
Daarover zeg ik vaak:
Het is goed om aan jezelf te werken. Toch kan de interactie een blinde vlek zijn, en vanuit je blinde vlek vertel je de helft van het verhaal. Dus het is altijd beter om, naast dat je alleen in coaching gaat, samen met je partner te komen.
Zo kun je je partner vragen om mee te gaan:
- Kies een rustig moment, en dus niet vlak na een ruzie.
- Vertel wat je zelf hoopt te leren.
- Geef je partner de tijd om erover na te denken.
- Stel voor dat hij of zij een keer meekomt, zonder de verplichting om te blijven.
Het helpt ook als je partner weet dat een goede coach aan de kant van jullie allebei staat. Veel mensen zijn bang dat ze tegenover twee mensen komen te zitten die het al met elkaar eens zijn. Een kennismakingsgesprek is een goede manier om te merken dat het anders gaat. Twijfel je nog of het al tijd is voor hulp, lees dan Wanneer naar relatietherapie of een relatiecoach?.
Relatiecoaching als single of na een relatie
Ook zonder partner kun je aan je relatievaardigheden werken, bijvoorbeeld als je merkt dat je steeds in hetzelfde soort relatie belandt. Relatietherapie voor singles gaat over wat je meeneemt uit vorige relaties en uit het gezin waarin je opgroeide.
Wie steeds valt op iemand die afstand houdt, of zichzelf in elke relatie wegcijfert, herhaalt vaak iets ouds. Als je begrijpt waar dat vandaan komt, kies je de volgende keer bewuster, en reageer je anders als het spannend wordt.
Na een breuk kan coaching helpen om te begrijpen wat er misging, zonder alle schuld bij jezelf of bij de ander te leggen. Het helpt ook om daarna zonder elkaar verder te gaan. Zeker als er kinderen zijn, maakt dat verschil, omdat jullie ouders blijven. Wat je leert, neem je mee naar elke relatie die nog komt. Hoe een traject verder verloopt, lees je in Hoe werkt relatiecoaching? Alles wat je wilt weten voor je begint.
