Het is vrijdagavond en jullie hebben eindelijk een avond samen. Zodra je je hoofd op de schouder van je partner legt, staat hij of zij op om iets te drinken te pakken. Even later zit je partner weer naast je, met de telefoon in de hand. Als je veel wilt plannen en veel bij iemand wilt zijn, geeft hij of zij je geen tijd. Wie zulke momenten herkent, heeft misschien te maken met een vermijdende hechtingsstijl, bij de partner of bij zichzelf.
Ik ben Anne de Jong, relatiepsycholoog, en ik werk al ruim dertig jaar met stellen. Vermijdend gehechte mensen worden vaak afgeschilderd als kil of bindingsangstig. Dat beeld klopt zelden met wat ik in mijn praktijk zie. Onder de afstand zit meestal iemand die heel vroeg heeft geleerd om op niemand te rekenen.
Kenmerken van een vermijdende hechtingsstijl
De belangrijkste kenmerken van een vermijdende hechtingsstijl zijn een sterke behoefte aan zelfstandigheid en ongemak bij veel nabijheid, vooral op momenten dat het spannend wordt.
In mijn praktijk komen deze kenmerken vaak terug:
- Praten over gevoelens voelt ongemakkelijk of zinloos.
- Na een fijne, intieme periode komt er ineens afstand, bijvoorbeeld na een vakantie samen.
- Zodra de relatie serieuzer wordt, groeit de kritiek op kleine dingen van de partner.
- Veel vragen of veel aanraking voelt al snel benauwend.
- Problemen worden liever alleen opgelost dan samen.
Wie vermijdend gehecht is, houdt gewoon van zijn of haar partner. De liefde laat zich alleen moeilijker zien, en vaker in daden dan in woorden: de auto naar de garage brengen of de belastingaangifte regelen. Een partner die meer behoefte heeft aan woorden, mist dat makkelijk.
Het gaat om een veelvoorkomende stijl. In het eerste grote onderzoek naar hechting bij volwassenen omschreef ongeveer een kwart van de deelnemers zichzelf als vermijdend (Journal of Personality and Social Psychology, 1987).
Hoe een vermijdende hechtingsstijl ontstaat
Deze stijl ontstaat meestal in een jeugd waarin een kind merkte dat het weinig opleverde om verdriet of behoefte aan troost te laten zien.
Dat hoeft geen liefdeloze opvoeding te zijn. Vaak waren de ouders druk of zelf weinig gewend aan praten over gevoelens, of moest het kind vooral flink zijn. “Niet zeuren” en “stel je niet aan” zijn zinnen die ik vaak terughoor als ik vraag hoe het thuis ging.
Een kind dat zo opgroeit, leert zichzelf te troosten. Het wordt zelfstandig, en dat levert ook veel op: vermijdend gehechte mensen zijn vaak betrouwbaar en goed in hun werk. De prijs is dat ze hun eigen behoefte aan nabijheid nauwelijks meer voelen. Die behoefte is er nog wel, ver weggestopt.
Soms ontstaat vermijding ook later, na een relatie waarin iemand zich opgeslokt voelde of diep gekwetst werd. Afstand houden is dan een manier om niet nog eens zo geraakt te worden.
Wie zichzelf hierin herkent, schrikt soms van het woord vermijdend. Het klinkt als een verwijt. Ik zie het liever als een oude bescherming die ooit hard nodig was, en die nu in de weg kan zitten bij iemand die je wel wilt toelaten.
Vermijdende hechting in je relatie en in intimiteit
In een relatie is vermijdende hechting vooral te zien op momenten van nabijheid, zoals na een fijne avond of als de partner verdriet laat zien.
Na een paar weken waarin het goed gaat, ontstaat bij een vermijdend gehechte partner ineens irritatie, over hoe de partner kauwt of over sokken naast het bed. Die irritatie schept afstand, en afstand voelt als rust. Zelf hebben ze meestal niet door dat het zo werkt.
Bij ruzie trekt iemand met deze stijl zich terug. Hij of zij wordt stil of zegt dat het wel meevalt. Van buiten lijkt dat onverschillig. Van binnen is de spanning hoog, alleen is die niet te zien.
Vermijdende hechtingsstijl en seksualiteit
Ook in seks is deze stijl terug te zien. Onderzoek laat zien dat vermijdend gehechte mensen minder vaak seks hebben om zich dicht bij hun partner te voelen, en dat de passie bij hen in de loop van de tijd sneller afneemt (Personality and Social Psychology Bulletin, 2004). In een dagboekonderzoek onder 41 stellen bleek bovendien dat een fijne vrijpartij bij vermijdend gehechte partners minder doorwerkte in de rest van de relatie (Journal of Personality and Social Psychology, 2006).
Stellen vertellen me bijvoorbeeld dat de seks prima gaat, zolang er daarna niet te veel gepraat of geknuffeld hoeft te worden. Voor de partner voelt dat als afgewezen worden op het moment dat je je het meest open voelt. Het helpt om daar op een rustig moment over te praten, buiten de slaapkamer. Vraag dan wat je partner nodig heeft om na de seks te kunnen blijven liggen, bijvoorbeeld even stil naast elkaar zonder dat er iets gezegd hoeft te worden.
Als je partner vermijdend gehecht is
Een partner met een vermijdende hechtingsstijl komt het makkelijkst dichterbij als hij of zij zich niet onder druk gezet voelt, dus met rust en met duidelijke woorden zonder verwijt.
Voor wie meer nabijheid zoekt, voelt dat tegennatuurlijk. De neiging is om harder te gaan trekken: meer vragen en meer appen. Daarmee bevestig je voor je partner dat nabijheid benauwend is.
Dit helpt meestal beter:
- Zeg in één zin wat je nodig hebt, zonder lading: “Ik zou het fijn vinden als we vanavond een half uur samen op de bank zitten.”
- Laat je partner na een ruzie even met rust, en spreek af wanneer jullie erop terugkomen.
- Waardeer de liefde die in daden zit, en vraag daarnaast om de woorden die jij mist.
- Neem afstand niet meteen persoonlijk, omdat die vaak meer zegt over de spanning bij je partner dan over jou.
Kijk ook naar jezelf. Dat je valt op iemand die afstand houdt, heeft vaak met je eigen geschiedenis te maken. Wie angstig gehecht is, voelt zich soms sterk aangetrokken tot iemand die net buiten bereik blijft. Hoe dat werkt, beschrijf ik in Bindingsangst en verlatingsangst: het patroon van achtervolgen en terugtrekken.
Kun je een vermijdende hechtingsstijl veranderen?
Ook deze stijl kan veranderen, vooral door steeds opnieuw te ervaren dat nabijheid veilig is en dat je jezelf niet kwijtraakt als je iemand toelaat.
Vermijdende hechting herstellen gaat niet met een knop. Het begint bij merken wanneer de reflex opkomt: de neiging om op te staan of de telefoon te pakken. Wie dat moment herkent, kan ervoor kiezen om nog even te blijven zitten.
Onderzoek naar relatietherapie laat zien dat zo’n verschuiving ook tijdens een traject gebeurt. Bij 32 stellen die emotiegerichte relatietherapie volgden, nam de vermijding in de relatie sessie na sessie af (Journal of Marital and Family Therapy, 2016).
Dit voorbeeld is samengesteld uit meerdere stellen en niet herleidbaar naar één stel.
Maaike en Jeroen komen een half jaar nadat Jeroens vader is overleden. Maaike heeft alles geregeld, van de uitvaart tot de opvang voor de kinderen. Alleen als Jeroen huilt, loopt ze de kamer uit. Jeroen zegt dat hij zich nog nooit zo alleen heeft gevoeld.
Maaike vertelt dat ze de oudste was thuis, met een moeder die vaak ziek was. Zij moest sterk zijn. “Als iemand huilt, ga ik regelen. Dat is wat ik kan,” zegt ze. Jeroen hoort voor het eerst dat haar weglopen geen afwijzing is.
In de weken daarna oefent Maaike met vijf minuten naast hem blijven zitten, zonder iets op te lossen. Jeroen oefent met zeggen wat hij nodig heeft: “Je hoeft niets te doen, blijf gewoon even zitten.” Na een paar sessies vertelt Maaike dat het nog steeds spannend voelt, en dat ze er ook rustig van wordt.
“Een vermijdend gehechte partner hoeft geen prater te worden. Het begint ermee dat je blijft zitten op het moment dat je eigenlijk weg wilt.”
Wat de vier hechtingsstijlen zijn en hoe ze op elkaar inwerken, lees je in Hechtingsstijlen: hoe ze je relatie bepalen. Ook wie vermijdend gehecht is, kan leren om nabijheid toe te laten, stap voor stap.
