Je partner gaat vanavond met collega’s eten. Je zegt dat het goed is, en dat meen je ook. Toch kijk je om half tien op je telefoon, en om tien uur weer. Als er om elf uur nog geen bericht is, heb je in je hoofd al drie gesprekken gevoerd. Herken je dat, dan speelt angstige hechting waarschijnlijk een rol. Bij sommige mensen gaat die angst samen met de neiging om weg te lopen zodra het dichtbij komt, en dan heet het angstig vermijdende hechting.
Ik ben Anne de Jong, relatiepsycholoog, en ik werk al ruim dertig jaar met stellen. Angstig gehechte mensen schamen zich vaak voor hun onrust. Ze noemen zichzelf “te veel” of “needy”. Ik zie er vooral een slimme strategie uit hun jeugd in, die in een volwassen relatie meer kost dan oplevert.
Wat is angstige hechting?
Angstige hechting is een hechtingsstijl waarbij iemand bang is om verlaten of afgewezen te worden, en daarom veel bevestiging zoekt bij zijn of haar partner.
De stijl ontstaat meestal bij een ouder die niet voorspelbaar beschikbaar was. Soms was er veel warmte, soms was de ouder druk of somber. Een kind leert dan om goed op te letten: hoe is de stemming vandaag, en wat moet ik doen om aandacht te krijgen? Die alertheid blijft, ook als het kind allang volwassen is.
In het eerste grote onderzoek naar hechting bij volwassenen omschreef ongeveer een op de vijf mensen zichzelf als angstig gehecht (Journal of Personality and Social Psychology, 1987). Angstige hechting zegt niets over hoe sterk of zwak iemand is. Veel angstig gehechte mensen voelen haarfijn aan hoe het met anderen gaat.
Kenmerken van angstige hechting bij volwassenen
Bij volwassenen zijn de belangrijkste kenmerken van een angstige hechtingsstijl veel piekeren over de relatie en snel afwijzing voelen in kleine signalen van de partner.
Dit zie ik vaak bij angstig gehechte partners:
- Een appje dat even op zich laat wachten, voelt als een teken dat er iets mis is.
- Na een ruzie lukt slapen pas als alles is uitgepraat.
- Eigen wensen schuiven snel opzij om het de partner naar de zin te maken.
- Bevestiging helpt even, en daarna begint het twijfelen opnieuw.
- Als de partner afstand neemt, komt er onrust of boosheid, en volgen er meer vragen.
Ook jaloezie kan erbij horen, en die verdient aandacht. Een beetje jaloezie is menselijk. Gaat het over in telefoons nakijken of je partner verbieden om vrienden te zien, dan is het goed om hulp te zoeken, voor jezelf en voor jullie samen. Voelt het als controle of dwang, neem dan contact op met Veilig Thuis via 0800-2000.
Angstig vermijdende hechting: aantrekken en afstoten
Bij angstig vermijdende hechting verlangt iemand naar nabijheid en is hij of zij er tegelijk bang voor, waardoor die persoon afwisselend toenadering zoekt en afstoot.
Iemand met angstige hechting is vooral bang om verlaten te worden, en iemand met vermijdende hechting vooral bang om opgeslokt te worden. Bij angstig vermijdende hechting spelen die twee angsten allebei. De term komt uit onderzoek van Bartholomew en Horowitz, die hechting bij volwassenen in vier stijlen indeelden en deze combinatie van angst en vermijding als aparte stijl beschreven (Journal of Personality and Social Psychology, 1991).
In het begin van een relatie is er vaak veel verliefdheid en intensiteit. Zodra het serieus wordt, komt de twijfel. Iemand zoekt ruzie, of zegt ineens dat hij of zij het niet zeker weet. Neemt de partner daarop afstand, dan slaat de angst om, en wil iemand de partner koste wat kost terug.
Voor de partner is dat verwarrend. Het ene moment ben je de liefde van iemands leven, het volgende moment voel je dat je te veel bent.
Deze stijl hangt vaak samen met een jeugd waarin de ouder tegelijk de bron van troost en de bron van angst was. Daarom heet hij ook wel gedesorganiseerde hechting. Speelt er jeugdtrauma mee, dan is het goed om daarnaast individuele hulp te zoeken, bijvoorbeeld via de huisarts. Relatiecoaching kan daar goed naast lopen. Wat de vier hechtingsstijlen zijn en hoe ze zich tot elkaar verhouden, lees je in Hechtingsstijlen: hoe ze je relatie bepalen.
Wat angstige hechting met je relatie doet
Een angstige hechtingsstijl in een relatie leidt vaak tot een cirkel waarin de angstig gehechte partner steeds meer bevestiging vraagt, terwijl die bevestiging steeds korter helpt.
Zegt je partner dat hij of zij van je houdt, dan geeft dat een uur rust. Daarna begint het opnieuw. Voor de partner voelt het alsof wat hij of zij ook doet, het nooit genoeg is. Sommige partners gaan zich daardoor terugtrekken, en dat bevestigt de angst weer. Hoe die cirkel tussen trekken en terugtrekken werkt, beschrijf ik in Bindingsangst en verlatingsangst: het patroon van achtervolgen en terugtrekken.
Vaak neemt de angstig gehechte partner ook de zorg voor de relatie op zich. Die plant de afspraakjes en voelt zich verantwoordelijk als het misgaat. Dat is vermoeiend, en het maakt de partner passiever dan nodig.
Angstige hechtingsstijl en seksualiteit
Bij angstige hechting krijgt seks vaak een extra lading. Angstig gehechte mensen hebben vaker seks om gerustgesteld te worden of om zich dicht bij hun partner te voelen (Personality and Social Psychology Bulletin, 2004). In een dagboekonderzoek onder 41 stellen werkte een goede of een slechte vrijpartij bij angstig gehechte partners ook sterker door in de rest van de relatie (Journal of Personality and Social Psychology, 2006).
Een partner die een keer geen zin heeft, kan dan voelen als een afwijzing van jou als persoon. Praat daar op een rustig moment over, zodat het gesprek niet meteen over de seks zelf hoeft te gaan.
Werken aan meer veiligheid
Meer veiligheid bouw je op door de angst te herkennen voordat die het overneemt, en door je partner te vragen om wat je nodig hebt in plaats van te testen of hij of zij het uit zichzelf geeft.
Deze stappen helpen:
- Merk de onrust in je lijf op en wacht even voordat je reageert, bijvoorbeeld met een rondje lopen.
- Spreek je behoefte uit zonder verwijt: “Ik word onrustig als ik niets hoor. Wil je even appen als het later wordt?”
- Spreek samen een vast geruststellend moment af, zoals een berichtje als een van jullie onderweg naar huis is.
- Zoek houvast buiten de relatie, bij vrienden of in iets wat helemaal van jou is.
Ook de partner kan veel doen. Geruststelling werkt het best als die voorspelbaar is. Een partner die zegt hoe laat hij of zij thuis is en zich daaraan houdt, doet meer dan honderd keer “ik hou van je”.
Dit voorbeeld is samengesteld uit meerdere stellen en niet herleidbaar naar één stel.
Thijs en Eva melden zich aan nadat Eva heeft gezegd dat ze het zo niet volhoudt. Thijs appt haar meerdere keren per dag, en als ze een avond met vriendinnen weg is, zit hij om twaalf uur nog op te wachten. Eva voelt zich gecontroleerd. Thijs zegt dat hij het uit liefde doet.
In de gesprekken vertelt Thijs over zijn ouders. Na een ruzie vertrok zijn vader soms een paar dagen, zonder dat iemand uitlegde of hij terugkwam. “Als Eva weg is, ben ik weer die jongen van tien,” zegt hij. Eva had nooit gedacht dat het daarover ging.
Ze spreken af dat Eva één berichtje stuurt als ze naar huis gaat. Thijs oefent met wachten, en belt een vriend als de onrust te groot wordt. Na een paar weken vertelt Eva dat ze uit zichzelf vaker appt, nu het niet meer moet.
“Angst in een relatie is normaal, omdat je je veilig wilt voelen. Maar buitensporige angst, terwijl je partner geen gekke dingen doet, gaat heel vaak over het verleden.”
Wie zelf angstig gehecht is, kan ook alleen al veel doen. Schrijf eens op wanneer de onrust opkomt en wat je op dat moment denkt. Vaak blijkt het om dezelfde situaties te gaan, zoals wachten op een bericht of een partner die met iets anders bezig is. Als je dat weet, kun je het eerder herkennen.
Een angstige hechtingsstijl verdwijnt niet in een paar weken, en dat hoeft ook niet. Met meer begrip voor je eigen onrust, en een partner die weet wat helpt, wordt de liefde een plek waar je kunt uitrusten.
