Geen enkele hbo-opleiding in Nederland leidt op tot relatietherapeut. Wie zoekt naar een relatietherapeut opleiding op hbo-niveau komt uit bij brede bachelors als Toegepaste Psychologie en Social Work, en daar zijn stellen geen onderwerp. Toch begint de route voor veel mensen daar, omdat de vervolgopleidingen die je wél in dit vak brengen vrijwel allemaal om een hbo-achtergrond of hbo-werk- en denkniveau vragen.
Ik ben Anne de Jong, relatiepsycholoog. Ik werk ruim vijfentwintig jaar met stellen en leid relatiecoaches op. Hieronder staat welke hbo-opleidingen in de buurt komen, wat er na zo’n bachelor nog moet gebeuren en wat er geldt voor wie geen hbo-diploma heeft.
Hbo Toegepaste Psychologie
De hbo-bachelor Toegepaste Psychologie duurt vier jaar en staat open voor iedereen met een diploma van de havo, het vwo of het mbo op niveau 4. Zonder een van die diploma’s kun je vanaf eenentwintig jaar via een toelatingsonderzoek alsnog binnenkomen.
In die vier jaar leer je hoe gedrag ontstaat en hoe het verandert: gespreksvoering, observeren, testen afnemen, interventies ontwerpen, onderzoek doen naar wat werkt. Bij de bekostigde hogescholen betaal je het wettelijk collegegeld, voor studiejaar 2026-2027 is dat 2.694 euro per jaar. Particuliere aanbieders vragen meer en bieden de opleiding vaker in deeltijd aan, naast een baan.
Het diploma wordt overal herkend en geldt als vooropleiding voor vrijwel elke specialisatie in dit veld. Werken met twee mensen tegelijk komt in het curriculum nauwelijks voor. Relatietherapie bestaat in geen enkele bachelor Toegepaste Psychologie als afstudeerrichting, dus na die vier jaar volgt alsnog een vervolgopleiding.
Deze weg past bij wie jong is en nog geen ervaring heeft in het begeleiden van mensen, of bij wie een volledige carrièreswitch maakt en eerst een formeel diploma wil hebben voordat hij verder specialiseert.
Andere hbo-routes
Social Work is de tweede opleiding die ik in intakegesprekken het vaakst tegenkom. In die brede bachelor zijn de vroegere opleidingen maatschappelijk werk en sociaal-pedagogische hulpverlening opgegaan, met afstudeerrichtingen richting jeugd, zorg of welzijn. Wat deze opleiding sterk maakt voor dit vak is de aandacht voor de omgeving van iemand: het gezin, het netwerk, de plek waar het gedrag ontstaan is. Dat is dichter bij relatiewerk dan een individuele diagnostiekopleiding.
Pedagogiek levert een vergelijkbare basis op vanuit de opvoedkant. Hbo-Verpleegkunde met een ggz-richting geeft weer iets anders: ervaring met zware problematiek en met mensen die echt vastlopen, wat van pas komt zodra je aan tafel zit met een stel waar meer speelt dan relatieproblemen.
Voor de vervolgopleidingen weegt de keuze tussen deze bachelors minder zwaar dan mensen verwachten. Vrijwel alle post-hbo-aanbieders vragen hbo-niveau plus ervaring in het begeleiden van mensen, zonder een specifieke richting voor te schrijven. De NVRG is daarop de uitzondering.
De hbo-bachelors naast elkaar
Bij particuliere aanbieders en in deeltijd liggen duur en kosten anders.
Van hbo naar specialisatie
Na de bachelor liggen er vier wegen open naar het werk met stellen: een post-hbo jaaropleiding relatietherapie, een opleiding tot relatiecoach, een methodiektraining in een bestaande stroming zoals EFT, IBCT of Imago, of de route via de NVRG naar systeemtherapeut. Het hbo-diploma geeft toegang tot die opleidingen en verder reikt het niet. Een relatietherapie opleiding op hbo-niveau bestaat als zelfstandige bachelor nergens, dus het vakwerk begint hier pas.
Die laatste route vraagt meer dan een bachelor. De NVRG stelt als eis dat je zowel een bachelor als een master hebt afgerond op hbo- of wo-niveau in de sociale of gedragswetenschappen of in de geneeskunde, en kijkt daarbij ook naar de inhoud van beide opleidingen. Met alleen een hbo-bachelor kom je er dus niet binnen. Er moet een master bij, bijvoorbeeld de hbo-master Social Work.
Een voorbeeld uit mijn praktijk, samengesteld uit meerdere deelnemers: iemand rondde Social Work af, werkte acht jaar in de jeugdzorg en merkte dat de gesprekken die het verschil maakten steeds de gesprekken met de ouders waren. Zij koos voor een korte specialisatie in plaats van een master, omdat ze een eigen praktijk wilde en geen functie in een instelling. Hoe dat vak er in de praktijk uitziet, staat in het artikel over relatiecoach worden. Voor wie later in de ggz wil werken ligt het anders, want daar opent de masterroute deuren die een korte opleiding dichthoudt.
Kan het zonder hbo?
Relatietherapeut is in Nederland geen beschermd beroep. Er bestaat geen wettelijke opleidingseis en geen verplicht register. Iedereen mag zich relatietherapeut of relatiecoach noemen, ongeacht vooropleiding.
Wat wel een drempel opwerpt zijn de opleidingen zelf. De meeste serieuze aanbieders vragen hbo-werk- en denkniveau, en dat is iets anders dan een hbo-diploma. Het gaat om het niveau waarop iemand denkt, leest en op zichzelf reflecteert. Dat niveau bouw je ook op via mbo-4 gevolgd door vijftien jaar werk waarin je verantwoordelijkheid droeg en mensen begeleidde. In de intake wordt dat beoordeeld, en de NOBCO en EMCC hanteren die eis op dezelfde manier.
Twee dingen lukken zonder diploma niet. Registratie bij de NVRG vraagt een afgeronde bachelor en master. Een BIG-registratie als gz-psycholoog of psychotherapeut vraagt een universitaire master met een postmasteropleiding daarachter. Wie die kant op wil, ontkomt niet aan het formele onderwijs.
Post-hbo opties
De vervolgopleidingen na een hbo-bachelor verschillen vooral in doorlooptijd, investering en de erkenning die je eraan overhoudt.
De tweede rij is de opleiding die ik zelf geef. Die duurt zes maanden en gaat volledig over werken met twee mensen tegelijk. Een uitgebreidere vergelijking van alle vier de routes, met de erkenning die je per route overhoudt, staat in het artikel over de opleiding relatietherapie.
Waar je uiteindelijk terechtkomt bepaalt welke route logisch is. Voor een functie in een ggz-instelling zijn de master en de NVRG-registratie nodig. Een eigen praktijk bereik je sneller en goedkoper via een post-hbo jaaropleiding of een relatiecoachopleiding. Wie al een praktijk heeft en stellen aan het aanbod wil toevoegen, heeft aan een gerichte specialisatie genoeg.
Zelf met stellen werken?
In mijn opleiding tot relatiecoach leer je in zes maanden werken met twee mensen tegelijk. De Relatiecoachmethode loopt van herkomst en oude pijn via waarden naar de interactie tussen die twee, en het aanleren van vaardigheden komt aan het eind, als dat fundament er ligt.
Bekijk de opleiding tot relatiecoach
