Een cursiste van me deed een oefensessie in de opleiding. Tegenover haar een stel, gespeeld door twee medecursisten met een casus die ze goed kenden. Hij aan het woord, zij stil. Vanaf de zijkant zag ik binnen tien minuten iets gebeuren wat zij zelf niet doorhad: ze knikte net iets vaker naar de vrouw en draaide haar stoel een paar graden haar kant op. De zachtere vragen gingen ook naar haar. Hij ging rechtop zitten, zijn armen kwamen over elkaar, zijn zinnen werden korter. Toen liep het gesprek vast.
Voor dat soort werk volg je een opleiding relatietherapie. Alleen loopt het aanbod in Nederland enorm uiteen. Een vierjarige hbo-bachelor staat online naast een cursus van tien avonden, en allebei heten ze opleiding. Hieronder zet ik de vier routes op een rij die er werkelijk toe doen, met de vooropleiding, de duur, de investering en de erkenning die erbij horen.
Ik ben Anne de Jong, relatiepsycholoog, ik werk ruim vijfentwintig jaar met stellen en ik leid zelf relatiecoaches op. Dat laatste maakt me geen neutrale partij, dus mijn eigen opleiding staat gewoon in dezelfde tabel als de rest.
Relatietherapeut of relatiecoach: is er verschil?
Relatietherapeut en relatiecoach zijn allebei vrije beroepen in Nederland: er is geen wet die voorschrijft wie zich zo mag noemen en welke opleiding daarbij hoort. De begrippen worden door elkaar gebruikt, ook door de opleiders zelf, en het werk is grotendeels hetzelfde. Stellen helpen met vastgelopen patronen, met communicatie en met oud zeer.
Zelf zeg ik meestal relatiecoach. Therapie suggereert dat er iets ziek is dat genezen moet worden, en zo zie ik een relatie niet. Ik zie het als een complexe interactie waarin je mensen kunt coachen.
Voor je zoektocht naar een opleiding maakt het woord minder uit dan je zou denken. Wat telt is de inhoud, de erkenning en het aantal uren dat je echt oefent. Meer over de titels en wat ze wel en niet zeggen lees je in het verschil tussen een relatiecoach en een relatietherapeut.
Waarom hier een aparte opleiding voor bestaat
Werken met twee mensen tegelijk vraagt vaardigheden die je in een individuele opleiding niet leert. Freud schreef in 1919 al dat hij psychotherapeuten afraadde om met stellen te werken. Daar moest je nooit aan beginnen, veel te complex. Eerlijk gezegd heeft hij een punt.
Je zit met twee mensen aan tafel in plaats van met één. Twee karakters, twee levens, twee overtuigingen, twee families waarin dingen op een bepaalde manier gingen. Daar bovenop ligt vaak een dynamiek van tien of twintig jaar, gevuld met oud zeer.
Doe je één verkeerde interventie, of geef je de een net iets meer aandacht dan de ander, dan denkt die ander: deze coach is er dus niet voor mij. En dan ben je hem kwijt, soms zonder dat hij het zegt. Een goede individuele coach is daarom niet automatisch een goede relatiecoach.
De vier routes naar een opleiding relatietherapie
Er zijn vier routes waarlangs mensen in Nederland dit vak binnenkomen, en ze verschillen vooral in vooropleiding, doorlooptijd en de plek waar je daarna kunt werken. De ene begint bij nul en duurt vier jaar, de andere bouwt in een half jaar voort op een vak dat je al beheerst.
Route 1: hbo Toegepaste Psychologie
De hbo-bachelor Toegepaste Psychologie is de langste weg en de enige die begint zonder eerdere ervaring met begeleiden. Vier jaar, 240 studiepunten, voltijd of in deeltijd naast je werk. Bij de bekostigde hogescholen betaal je het wettelijk collegegeld, voor studiejaar 2026-2027 is dat € 2.694 per jaar. Particuliere aanbieders zitten daarboven.
Wat je krijgt is een brede basis in gedrag, diagnostiek, onderzoek en gespreksvoering, met een diploma dat overal wordt herkend. Wat je niet krijgt is een stellenpraktijk. Relatietherapie is in geen enkele bachelor Toegepaste Psychologie een afstudeerrichting, dus na die vier jaar volgt alsnog route 2, 3 of 4.
Deze route past bij wie jong is, of bij wie een volledige carrièreswitch maakt en een formeel diploma wil hebben voordat hij verder specialiseert.
Route 2: post-hbo jaaropleiding relatietherapie
De post-hbo jaaropleiding relatietherapie is de meest gelopen route naar een eigen stellenpraktijk buiten de ggz. Je volgt hem naast je werk, in ongeveer een jaar, met een groep die meestal bestaat uit psychologen, maatschappelijk werkers, poh’s-ggz en coaches.
De toelatingseis is hbo werk- en denkniveau, vaak met een achtergrond in hulpverlening of begeleiding. Inhoudelijk werken deze opleidingen doorgaans met een of meer van de bekende relatiemethodieken: EFT, IBCT, ACT en systemisch werk. Voor een door het Relatietherapeuten Register Nederland erkende jaaropleiding ligt de investering tussen de € 3.500 en € 6.500. Is de opleider CRKBO-geregistreerd, dan is dat bedrag vrijgesteld van btw.
Na afronding kun je je aanmelden bij het RRN, een kwaliteitsregister dat toetst op opleiding en praktijkervaring.
Route 3: de opleiding tot relatiecoach
De opleiding tot relatiecoach duurt ongeveer een half jaar en bouwt voort op een vak dat je al beheerst. Dit is de route die ik zelf geef, dus lees deze alinea met dat in je achterhoofd.
Bij mij zijn het dertien opleidingsdagen in zes maanden, met maximaal twaalf deelnemers, vier supervisiedagdelen en minimaal vijftig coachuren met echte stellen tijdens de opleiding. Dat zijn ongeveer vijfentwintig gesprekken van twee uur. De investering is vrijgesteld van btw en staat op de opleidingspagina. Je sluit af met een diploma dat EMCC-EQA-geaccrediteerd is op Practitioner-niveau en erkend door de NOBCO, de beroepsvereniging voor coaches in Nederland.
De toelatingseis is hbo denk- en werkniveau plus aantoonbare ervaring in het begeleiden van mensen, in coaching, hulpverlening, onderwijs, HR of een leidinggevende functie. Wie nog nooit een begeleidingsgesprek heeft gevoerd, kan hier beter niet beginnen. Er zit een intake voor, waarin we samen kijken of het aansluit.
Let op: relatiecoach-opleidingen verschillen onderling enorm in zwaarte. Er zijn programma’s van tien online lessen die ook zo heten. Vraag daarom altijd naar het aantal contactdagen, het aantal verplichte praktijkuren en de accreditatie.
Route 4: systeemtherapie via de NVRG
De NVRG-route is de zwaarste en de meest formele, en de route die je nodig hebt als je binnen de geestelijke gezondheidszorg wilt werken. De Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie beheert het kwaliteitsregister voor systeemtherapeuten.
De vooropleidingseis is stevig: een afgeronde bachelor én master op hbo- of universitair niveau in de sociale of gedragswetenschappen of in de geneeskunde. Daarbovenop geldt een werkervaringseis. Je moet vanaf de start van de opleiding vier jaar lang minimaal twee dagdelen per week systeemtherapieën verrichten, binnen een instelling in de zorg- of welzijnssector of als zelfstandig gevestigd therapeut.
Het opleidingstraject bestaat uit een theoretisch-technische cursus van minimaal 212 contacturen, verdeeld over ongeveer twee jaar, plus drie supervisiereeksen en leertherapie. Voor het theoriedeel alleen ligt de investering vanaf ongeveer € 7.500; supervisie en leertherapie komen daar bovenop. Reken in de praktijk op vier jaar of langer voordat je registratie rond is.
Wie in een ggz-instelling wil werken of met vergoede zorg te maken krijgt, heeft deze route nodig. Voor een eigen praktijk met zelfbetalende stellen is hij niet vereist.
Welke route past bij wie?
De juiste route hangt af van waar je nu staat en van waar je straks wilt werken.
- Nog geen opleiding in de richting van gedrag of begeleiding. Begin bij route 1 als je een formele basis wilt, of begin met een coachopleiding als je sneller aan het werk wilt en daarna wilt specialiseren.
- Al coach, trainer of begeleider, en klaar om met stellen te gaan werken. Route 3 sluit hier het beste aan. Je hebt de gespreksvoering al, wat je mist is de dynamiek van twee mensen tegelijk.
- Werkzaam in de hulpverlening, met een eigen stellenpraktijk voor ogen. Route 2 en route 3 komen allebei in aanmerking. Kijk naar de erkenning die je later nodig hebt: het RRN of de NOBCO.
- Werkzaam in de ggz en van plan daar te blijven. Route 4 is de enige weg. De rest levert je binnen een instelling geen registratie op.
- Nog aan het twijfelen over het vak zelf. Lees eerst een boek over het werk, of ga in gesprek met iemand die het doet. Een oriëntatietraject bestaat niet in dit vak, en elke route hierboven vraagt een serieuze investering.
Meer over het beroep zelf staat op de pagina over relatietherapeut worden.
Wat er in elke opleiding relatietherapie zou moeten zitten
Een goede opleiding leert je vier dingen: de theorie, het herkennen van interactiepatronen, het werken met oud zeer, en het aanleren van nieuw gedrag bij een stel. Hoe lang de opleiding ook duurt, deze onderdelen horen erin te zitten.
Bij de theorie gaat het om hechting, systeemdenken en de opbouw van een traject van intake tot afsluiting. Bij de patronen leer je het onderwerp waarmee een stel binnenkomt, geld of de schoonfamilie, te behandelen als informatie. Wat eronder ligt, is dat er iets anders loopt dan verwacht, dat allebei zich rot voelen en dat allebei naar hun eigen controlemechanisme grijpen om dat gevoel weg te drukken. Die beweging leren zien is de kernvaardigheid van dit vak.
Inzicht alleen verandert nog niets. Een stel kan haarscherp uitleggen hoe hun patroon werkt en het diezelfde avond weer helemaal opnieuw doen. Daarom leert een goede opleiding je vier liefdesvaardigheden aan te leren:
- Vertellen zonder aanvallen. Zeggen wat er in je omgaat zonder dat het een verwijt wordt.
- Luisteren naar de waarheid van de ander. Horen hoe het voor hem of haar was, ook als dat niet klopt met jouw beleving.
- Diep accepteren. Verdragen wat je aan de ander niet kunt veranderen, zonder erover te blijven zeuren of duwen.
- Lief blijven. Ook als je gekwetst bent kiezen voor de verbinding in plaats van voor je gelijk.
Dan is er de vaardigheid die dit vak apart maakt en die niemand meteen beheerst: meervoudig partijdig blijven. Diepe empathie voelen voor beide partners en dat ook laten merken, ook als er één op dat moment onaardig, hard of onredelijk is. Faken heeft geen zin, want het lekt via je gezicht en je stem. Trainen betekent hier: leren kijken onder de boosheid, waar bijna altijd angst of oud verdriet zit.
Een uitgebreide beschrijving van de inhoud staat in wat je leert in een opleiding tot relatiecoach.
Waar je op let bij het vergelijken van opleidingen
Vier vragen scheiden een serieuze opleiding van een cursus met een mooie website. Stel ze bij elke aanbieder die je overweegt.
- Hoeveel oefenuren zitten erin? Coachen leer je niet uit een boek. Vraag naar het aantal contactdagen en naar het aantal gesprekken dat je zelf met echte stellen moet voeren voordat je je diploma krijgt.
- Kijkt er iemand live mee terwijl je coacht? Je blinde vlekken worden pas zichtbaar als iemand ze aanwijst. Bij mij gebeurt dat in de kamer, tijdens de sessie, in oefengroepen waarin je afwisselend coach en partner bent. Zoals bij mijn cursiste met haar stoel. Die had ze nooit uit een boek geleerd, en ze snapte het pas toen ze van de ander hoorde wat het met hem had gedaan.
- Krijg je supervisie op je eigen casuïstiek? Feedback op een geoefende casus is iets anders dan feedback op het stel dat gisteren bij jou in de kamer zat en waar je geen kant mee op kon.
- Welke erkenning heeft de opleiding, en wat kun je daarmee? Omdat het vrije beroepen zijn, is erkenning niet verplicht. Juist daarom zegt het iets: een onafhankelijke partij heeft naar de inhoud, de docenten, de studiebelasting en de toetsing gekeken. Vraag door tot je weet welk register je met dat diploma binnenkomt.
Wil je dit vak leren?
In mijn opleiding tot relatiecoach leer je in zes maanden werken met stellen: de theorie, de patronen, het werken met oud zeer en het aanleren van nieuw gedrag. Dertien opleidingsdagen, maximaal twaalf deelnemers, minimaal vijftig coachuren met echte stellen en supervisie op je eigen sessies. Ik kijk live mee terwijl je coacht. Erkend door de NOBCO, EMCC-EQA-geaccrediteerd op Practitioner-niveau.
→ Bekijk de opleiding tot relatiecoach
