Erkende opleiding relatietherapie: welke erkenning telt waarvoor?
Een wettelijk erkende opleiding relatietherapie bestaat in Nederland niet, en toch staat het woord erkend op vrijwel elke opleidingssite. Soms slaat dat op een register dat toegang geeft tot een beroepsgroep, soms op een btw-vrijstelling en soms op niets meer dan de mening van de aanbieder.
Relatietherapeut is geen beschermde titel, en dus bestaat er geen wettelijke erkenning voor de opleiding erachter. Wat er wel is, zijn vier registers en een handvol keurmerken, en die zeggen allemaal iets anders. De vraag bij elke opleiding is dus door wie hij erkend is, en waar je met die erkenning terechtkomt.
Ik ben Anne de Jong, relatiepsycholoog, en ik leid zelf relatiecoaches op. Mijn eigen opleiding valt onder de NOBCO-route die hieronder staat.
Erkenning, accreditatie en registratie zijn drie verschillende dingen
Deze drie woorden worden door elkaar gebruikt en dat is waar de verwarring begint.
Een accreditatie gaat over de opleiding. Een onafhankelijke partij heeft naar de inhoud gekeken, naar de docenten, de studiebelasting en de toetsing. De NOBCO doet dat via het Europese EQA-keurmerk voor coachopleidingen, SNRO en CPION doen het voor het complementaire en psychosociale veld.
Een registratie gaat over jou. Je komt in een register te staan waaraan cliënten en verwijzers kunnen zien dat je aan bepaalde eisen voldoet, met een beroepscode en een klachtenregeling erbij.
Een btw-vrijstelling gaat over de rekening. Het Centraal Register Kort Beroepsonderwijs toetst of een instelling voldoet aan een kwaliteitscode voor opleidingsinstituten. Het gevolg is dat er geen btw op het lesgeld zit, wat de opleiding voor jou goedkoper maakt. Over de inhoud van het vak zegt CRKBO niets, al wordt het vaak als kwaliteitskeurmerk gepresenteerd.
Let ook op het verschil tussen hbo-niveau en een hbo-diploma. Alleen de NVAO kent in Nederland wettelijk erkende hbo-graden toe. Een opleiding die adverteert met hbo-niveau geeft je dus geen hbo-diploma.
NVRG: de zwaarste route, en de enige voor de ggz
De Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie beheert het kwaliteitsregister voor systeemtherapie, de officiële noemer waaronder relatie- en gezinstherapie in Nederland valt. Wie binnen een ggz-instelling met stellen wil werken, komt hier uit.
De NVRG kent twee registraties, en dat onderscheid wordt vaak over het hoofd gezien.
- Systeemtherapeut. De vooropleidingseis is een afgeronde bachelor én master in een relevante richting; een hbo- of post-hbo-diploma is niet genoeg. Kennis van psychopathologie en ontwikkelingspsychologie moet je aantonen voordat je begint. De opleiding bestaat uit een theoretisch-technische cursus van minimaal 212 uur, opgebouwd uit een basismodule van 132 uur en twee specialistische modules van elk minstens 40 uur. Daarbij komen drie supervisiereeksen bij erkende supervisoren, waarvan minstens één individueel, en leertherapie van ten minste vijfentwintig zittingen bij een door de NVRG erkende leertherapeut. Verder verricht je vanaf de start vier jaar lang gemiddeld twee dagdelen per week systeemtherapieën.
- Systeemtherapeutisch werker. Dit is de route voor wie een bachelor op hbo- of universitair niveau in de zorg- of welzijnssector heeft en geen master. De opleiding duurt ongeveer een jaar, met minimaal honderd uur theorie en twee supervisiereeksen, eerst in een groep en daarna individueel. Voor veel maatschappelijk werkers, spv’ers en vaktherapeuten is dit de haalbare ingang tot systemisch werken binnen een instelling.
Let op één ding: het afronden van de STW-opleiding geeft vrijstelling voor de basismodule van de zware opleiding, maar zonder master kom je daar alsnog niet binnen. De STW-registratie is dus een eindstation, tenzij je eerst een master haalt.
Sinds 1 januari 2026 kunnen systeemtherapeuten zich in het kwaliteitsregister laten opnemen zonder lid te worden van de vereniging. Voor systeemtherapeutisch werkers hoort de registratie nog wel bij het lidmaatschap.
RRN: het register voor relatietherapeuten buiten de ggz
Het Relatietherapeuten Register Nederland richt zich op professionals die met zelfbetalende stellen werken. Getoetst wordt op opleiding, praktijkervaring, het onderschrijven van de beroepscode, supervisie en bijscholing, met toezicht en een klachtenregeling erbij.
Het RRN maakt onderscheid tussen Registertherapeut en Senior Registertherapeut, en kent daarnaast een aparte registratie voor relatiecoaches. Waar je terechtkomt hangt af van je opleiding en het aantal jaren dat je met stellen werkt.
Voor je opleidingskeuze is één ding van belang: het RRN erkent opleidingen op basis van een eigen opleidingsprofiel en schrijft geen methodiek voor. Een opleiding in EFT, IBCT of ACT kan toegang geven, en ook een bredere integratieve opleiding kan dat.
NOBCO en EMCC: de coachroute
De NOBCO is de Nederlandse beroepsvereniging voor coaches en vertegenwoordigt EMCC Global in Nederland. Wie buiten de ggz een praktijk opbouwt en zich coach noemt, komt hier uit in plaats van bij de NVRG.
Twee keurmerken lopen naast elkaar. EQA is voor opleidingen en wordt toegekend op vier niveaus, waarvan Practitioner het niveau is dat hoort bij zelfstandig werken als coach. EIA is voor personen: de accreditatie die jij als coach op je eigen naam krijgt, op diezelfde vier niveaus. Een diploma van een EQA-geaccrediteerde opleiding is dus niet hetzelfde als een persoonlijke accreditatie, al is het wel de kortste weg ernaartoe.
De eisen per niveau, de studiebelasting en de manier waarop CRKBO, SNRO en CPION zich hiertoe verhouden, staan in het artikel over de erkende opleiding tot relatiecoach.
BIG-registratie: wanneer je die nodig hebt
Het BIG-register is als enige van de vier wettelijk geregeld, via de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg. Het beschermt titels als gz-psycholoog, psychotherapeut en klinisch psycholoog, met tuchtrecht eraan verbonden.
Relatietherapeut en relatiecoach staan er niet in. Er bestaat geen BIG-registratie voor dit vak.
Waar het wel om draait: vergoede zorg loopt via een BIG-geregistreerde behandelaar, een verwijzing en een diagnose. Relatietherapie is in 2013 uit het basispakket gehaald, omdat relatieproblemen op zichzelf niet als medische zorg worden gezien. Ook bij een BIG-geregistreerde psycholoog wordt het dus niet vergoed, tenzij de behandeling gericht is op een vastgestelde stoornis bij een van de partners. Stellen betalen zelf. Voor jou als startende professional zit daar iets bevrijdends in: je hebt geen BIG-registratie nodig om een praktijk te beginnen, zolang je binnen je eigen deskundigheid blijft en doorverwijst wanneer er meer speelt.
Welke erkenning past bij welk carrièrepad?
Twee dingen vallen op. De zwaarte van de route hangt samen met waar je wilt werken en niet met hoe goed je met stellen bent. En wie buiten de ggz een eigen praktijk wil, heeft de keuze tussen twee serieuze registers, allebei zonder masterdiploma als eis.
Wat een registratie je in de praktijk oplevert
Een registratie is geen diploma dat je aan de muur hangt. Hier is wat het in de praktijk wel en niet doet.
Wat het niet doet, is je praktijk vullen. Stellen zoeken op Google, vragen het aan iemand die ze vertrouwen, of komen af op iets wat ze van je hebben gelezen of gehoord. Zelf vinden stellen me via de boeken die ik over liefde schrijf, via wat ik op LinkedIn en Instagram deel, en doordat stellen me aan andere stellen aanbevelen. Dat zijn geen van drieën een register. Wie zich registreert in de verwachting dat de telefoon gaat rinkelen, komt bedrogen uit.
Wat het wel doet, is drie dingen. Je bent vindbaar voor verwijzers: huisartsen, praktijkondersteuners, bedrijfsartsen en mediators kijken in een openbaar register als ze iemand zoeken buiten hun eigen kring. Dat is een traag kanaal, maar het kost niets en het levert het type stel op dat al gemotiveerd binnenkomt.
Daarnaast val je onder een beroepscode en een klachtenregeling. Dat werkt in je voordeel: een stel dat bij jou binnenkomt met iets zwaars wil weten waar het terechtkan als het misgaat.
En je hoort ergens bij, met intervisie en vakgenoten erbij. Dat eerste jaar in je eigen praktijk is voor de meeste mensen het zwaarst, en alleen zitten is dan het grootste risico.
Wat het kost, naast een jaarlijkse bijdrage die elk register op zijn eigen site publiceert, is herregistratie: periodiek opnieuw aantonen dat je actief bent in het vak en aan bijscholing en supervisie doet. Reken dat mee in je jaarbegroting.
Waar je op let bij een opleiding die zich erkend noemt
Vraag bij elke aanbieder door tot je drie dingen weet.
Door wie is de opleiding erkend, en is dat een accreditatie of een registratie? Een opleider die hierop met “wij zijn een erkend instituut” antwoordt, heeft iets uit te leggen.
In welk register kom ik met dit diploma, en onder welke voorwaarden? Soms zijn er aanvullende eisen na de opleiding, zoals een aantal praktijkuren of supervisie op eigen casuïstiek. Dat wil je vooraf weten.
Hoeveel uur werk ik tijdens de opleiding met echte stellen, en kijkt daar iemand bij mee? Geen enkel keurmerk vervangt dit. Coachen leer je niet uit een boek, en je blinde vlekken worden pas zichtbaar als iemand ze aanwijst terwijl je bezig bent.
Mijn opleiding tot relatiecoach
In zes maanden leer je werken met stellen: de theorie, het herkennen van patronen, het werken met oud zeer en het aanleren van nieuw gedrag. Dertien opleidingsdagen, maximaal twaalf deelnemers, minimaal vijftig coachuren met echte stellen en supervisie waarin ik in de kamer meekijk terwijl je coacht. Het diploma is EMCC-EQA-geaccrediteerd op Practitioner-niveau en erkend door de NOBCO.
Bekijk de opleiding tot relatiecoach
