Hoe word ik relatietherapeut? Die vraag krijg ik bijna elke week. Meestal van iemand die al jaren met mensen werkt.

In de ggz, in het maatschappelijk werk, voor de klas, in het bedrijfsleven, als coach. Ze zijn goed in hun vak. En dan komt er een keer een partner mee het gesprek in, en merken ze hoe anders het is om met twee mensen tegelijk te werken. De dynamiek is lastiger. Ze willen handvatten om daarmee om te gaan.

Zo begint het bijna altijd. Met onmacht in een gesprek waar ineens twee mensen zitten. Of met een jarenlange interesse in relaties en in de liefde, en het verlangen om mensen echt te helpen de verbinding terug te vinden.

Relatietherapeut worden kan in Nederland op vier manieren. Geen wet schrijft voor welke opleiding je moet volgen, en een verplicht register is er ook niet. Je kiest zelf wat bij jou en bij je achtergrond past.

Zelf ben ik psycholoog en werk ik ruim vijfentwintig jaar met stellen. In die jaren ontwikkelde ik de Relatiecoachmethode® en leid ik mensen op die dit vak willen leren. Hieronder loop ik de vier routes langs, met de vereisten die er echt bij horen.

Wat is een relatietherapeut?

Een relatietherapeut begeleidt twee mensen die samen zijn vastgelopen. De relatie is de cliënt, niet de individuen, en daar zit het grote verschil met individueel werk.

Als je met één iemand werkt, sta je naast diegene. Je bent de bondgenoot, je helpt het verhaal ordenen. Zodra er twee mensen zitten, moet je naast allebei gaan staan. Meervoudig partijdig noem ik dat.

Het betekent dat je diepe empathie voelt voor allebei en dat je onder het gedrag door kunt kijken. Ook als de een iets doet wat lastig is, heel boos wordt bijvoorbeeld, snap je nog steeds wat er bij hen allebei gebeurt.

Kies je partij, ook maar even, dan voelt de ander zich niet gehoord en werkt het niet meer. Wat je in plaats daarvan doet, is ze helpen luisteren naar elkaar en samen met hen naar de interactie kijken zonder dat ze er op dat moment in zitten.

Bij individueel werk hoor je wat er thuis gebeurt. Bij stellen zie je het. Ze doen het gewoon voor je ogen, dat wat ze thuis ook doen. De een zwijgt, de ander vult in. De een wordt fel, de ander kijkt weg. En daaronder zit dat ze zich niet gezien of gehoord voelen. Dat zien terwijl het gebeurt, het op dat moment durven benoemen en ondertitelen welk gevoel er geraakt is: dat is het vak.

Het verschil met een relatiecoach

Relatietherapeut en relatiecoach zijn allebei vrije beroepen. Iedereen mag zich zo noemen. In de praktijk doen ze grotendeels hetzelfde. Patronen zichtbaar maken, weer een gesprek op gang krijgen, iets losmaken wat jarenlang vastzat.

Cliënten gebruiken de twee woorden trouwens ook door elkaar. Wie zoekt op relatietherapeut komt vaak uit bij iemand die zichzelf coach noemt, en andersom. Wat er op de gevel staat zegt minder dan de opleiding, de methodiek en het aantal jaren dat iemand met stellen aan tafel heeft gezeten.

Het zegt ook weinig over hóe iemand werkt. Veel mensen denken dat coaches alleen handvatten geven en het verleden laten liggen. Dat klopt niet. En therapeuten doen niet uitsluitend diep werk zonder oog voor actie. Bij allebei zitten vaak dezelfde stellen aan tafel. Wat het werk van een coach precies inhoudt, lees je in relatiecoach worden.

Op één punt is het onderscheid wél scherp, en dat is bij de registers. Elke beroepsvereniging heeft haar eigen domein en laat alleen mensen toe die daarbinnen zijn opgeleid. De NOBCO registreert coaches en geen therapeuten. De NVRG doet het omgekeerde.

Welke opleiding je volgt bepaalt dus bij welke vereniging je je later kunt aansluiten. Zoek dat vooraf uit, want achteraf overstappen betekent meestal opnieuw beginnen.

Is relatietherapeut een beschermd beroep?

Nee. De titel is in Nederland niet wettelijk beschermd. Er is geen wet die voorschrijft wat je moet hebben gedaan voordat je met stellen aan de slag gaat.

Beschermd zijn de titels uit de Wet BIG. Psychotherapeut, gz-psycholoog, klinisch psycholoog en klinisch neuropsycholoog mag je alleen voeren met een BIG-registratie, en die volgt op een postmasteropleiding met een vastgelegd traject.

Voor wie relatietherapeut wil worden betekent dat twee dingen tegelijk. Beginnen mag zonder officiële opleiding, zonder dat iemand je iets vraagt. En aantonen dat je het kunt moet je helemaal zelf doen.

Dat aantonen loopt via de registers. Die stellen wél eisen, en die eisen zijn in de praktijk de norm van het vakgebied geworden. Voor een stel dat op zoek is naar hulp is zo’n registratie vaak het enige houvast dat er is.

Drie registers doen ertoe:

• NOBCO en EMCC. De Nederlandse Orde van Beroepscoaches, aangesloten bij de European Mentoring and Coaching Council. Dit is de weg voor wie als coach werkt. Je registreert je op een niveau dat past bij je opleiding en ervaring, en je houdt die registratie op peil met bijscholing, intervisie en supervisie. Omdat de EMCC in heel Europa wordt erkend, telt zo’n registratie ook over de grens.
• NVRG. De Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie, met het kwaliteitsregister voor systeemtherapeuten. Dit is de weg binnen de ggz. Sinds 1 januari 2026 kun je in het kwaliteitsregister ST worden opgenomen zonder lid te worden van de vereniging, als je aan alle toelatingseisen voldoet.
• RRN. Het Relatietherapeuten Register Nederland, opgezet voor het werkveld buiten de ggz. Het stelt eisen aan opleiding, ervaring, supervisie, bijscholing en beroepsethiek, en erkent opleidingen die voldoen aan het Opleidingsprofiel Relatietherapeut.

Welk register bij jou past, volgt uit de route die je kiest.

De vier routes: zo kun je relatietherapeut worden

Er zijn vier opleidingsroutes. Welke bij je past hangt af van waar je wilt werken, en van hoeveel jaar je erin wilt steken.

Route	Vooropleiding	Duur	Waar je terechtkomt
1. Systeemtherapeut via de NVRG	Hbo- of wo-master in sociale of gedragswetenschappen of geneeskunde	4 tot 6 jaar naast je werk	Ggz-instelling, vrijgevestigde praktijk
2. Beroepsopleiding relatietherapie	Hbo werk- en denkniveau, enige kennis van hulpverlening	1 tot 2 jaar	Eigen praktijk, RRN-registratie
3. Opleiding tot relatiecoach	Ervaring als coach, therapeut of trainer	Een intensief half jaar	Eigen praktijk, NOBCO/EMCC-registratie
4. Hbo Toegepaste Psychologie	Havo, vwo of mbo-4	4 jaar	Nog geen stellenpraktijk, daarna volgt route 2, 3 of 4

Kijk hier voor de volledige vergelijking van opleidingen tot relatietherapeut.

Route 1: systeemtherapeut worden via de NVRG

De zwaarste en meest formele weg, en de enige die je binnen de geestelijke gezondheidszorg aan het werk helpt. De vooropleidingseis is stevig. Een afgeronde bachelor én master op hbo- of universitair niveau in de sociale of gedragswetenschappen, of in de geneeskunde. Uit die opleiding moet een therapeutische oriëntatie blijken, met onderdelen als ontwikkelingspsychologie, psychopathologie en gespreksvaardigheden.

Daarbovenop komt minimaal twee jaar ervaring met cliëntsystemen. En vanaf de start van de opleiding werk je minstens twee dagen per week in de ggz, met eigen casuïstiek die je kunt inbrengen.

Het traject zelf bestaat uit een technisch-theoretische cursus, specialistische vervolgcursussen, leertherapie en drie supervisiereeksen bij door de NVRG erkende supervisoren. Minstens één reeks volg je individueel. Reken op vier tot zes jaar naast je werk.

Wil je in de ggz blijven, dan is dit de aangewezen weg. Heb je een eigen praktijk voor ogen, dan doe je een hoop dingen die je daar nooit nodig zult hebben.

Route 2: een opleiding relatietherapeut volgen buiten de ggz

Deze route is gemaakt voor het werkveld buiten de ggz. Een opleiding die specifiek opleidt tot relatietherapeut, meestal een jaar of twee, in blokken naast je werk.

De toelatingseisen liggen lager dan bij de NVRG. Doorgaans hbo werk- en denkniveau en enige kennis van hulpverlening en gespreksvoering. Veel deelnemers zijn maatschappelijk werker, psycholoog, coach, poh-ggz of docent.

Wat je leert verschilt per aanbieder. De meeste opleidingen bouwen op een of meer erkende methodieken, waarvan EFT, IBCT, ACT en de systeembenadering het vaakst voorkomen.

Waar ik op zou letten bij het kiezen: hoeveel uur je zelf echt gesprekken voert, of er live wordt meegekeken terwijl jij aan het werk bent, wie er voor de groep staat, en tot welke registratie de opleiding toegang geeft.

Route 3: een opleiding tot relatiecoach volgen

De derde route leidt op tot relatiecoach en is bedoeld voor mensen die al helpende gesprekken voeren, als coach, therapeut, trainer of hulpverlener. Het is de route die ik zelf aanbied.

Omdat relatiecoach en relatietherapeut allebei vrije titels zijn, gaat het niet om het woord maar om wat je kunt. Een goed opgeleide relatiecoach doet buiten de ggz hetzelfde werk als een relatietherapeut. Wat de opleiding tot relatiecoach onderscheidt van route 2 is de duur en de opzet.

De duur is korter dan bij de andere twee routes: een intensief half jaar. Dat kan doordat de basis van gespreksvoering bekend wordt verondersteld, waardoor het halfjaar volledig over het werken met stellen gaat.

De opzet is praktijkgericht. Je voert vanaf de eerste weken zelf gesprekken terwijl er in de kamer wordt meegekeken, en je hoort direct terug wat er gebeurde. Niet twee weken later, op basis van wat jij je ervan herinnert.

Je sluit af met een diploma. De opleiding is erkend door de NOBCO, en via de EMCC telt die registratie ook buiten Nederland. PE-punten zitten er niet aan vast, en dat vertel ik liever vooraf dan achteraf. Bijscholing is daarna elk jaar aan de orde. Het vak ontwikkelt zich, en je gaat scheefgroeien als je jarenlang alleen je eigen manier blijft doen.

Deze route brengt je niet in de ggz. Wil je daar werken, dan is route 1 de aangewezen weg. Wil je een eigen praktijk, dan is dit de kortste weg ernaartoe.

Waar je vandaan komt bepaalt je startpunt

Waar je instapt in een opleiding tot relatietherapeut hangt af van wat je al hebt gedaan. De route die je kiest is één ding, je startpunt is iets anders.

Werk je al als hulpverlener, therapeut of coach

Dan begin je niet opnieuw. De gespreksvaardigheden heb je, je eigen valkuilen ken je inmiddels, en hoe je een traject opbouwt weet je ook.

Wat je mist is het werken met twee mensen tegelijk.

Dat is echt een ander vak, en ervaren hulpverleners schrikken daar in hun eerste gesprekken met stellen van. Het tempo ligt hoger, er wordt over je heen gepraat, en je merkt hoe snel je onbedoeld partij kiest.

Een van de mensen die ik opleidde werkte vijftien jaar in de ggz. Ze wilde met stellen werken, en dat kon niet binnen haar functie, want relatieproblemen zijn geen diagnose. Haar gespreksvaardigheden waren prima. Waar ze op stukliep was iets anders: in haar eerste gesprekken zat ze naast degene die het minst aan het woord kwam, zonder dat ze het doorhad, en de ander haakte af. Dat afleren kostte haar meer moeite dan alle theorie bij elkaar. Nu heeft ze een eigen praktijk en werkt ze nog één dag in loondienst.

Voor jou is route 2 of route 3 genoeg. Je bouwt voort op wat je hebt en voegt toe wat specifiek is voor stellen: meervoudig partijdig blijven, patronen benoemen terwijl ze zich voltrekken, liefdevol confronteren zonder dat er iemand dichtklapt.

Kom je uit een heel ander vak

Dan is de weg langer. Relatiecoach en relatietherapeut zijn specialisaties en geen startberoepen, dus je legt eerst een basis met een coachopleiding of een opleiding in de hulpverlening. Daarna stap je in route 2 of 3.

Ontmoedigend bedoel ik dat niet. Ik zie regelmatig mensen uit HR, het onderwijs of het bedrijfsleven deze weg lopen, en ze brengen levenservaring mee die je niet kunt onderwijzen. Wat ze nodig hebben is tijd om het ambacht te leren.

Wat verdient een relatietherapeut?

Wat een relatietherapeut verdient hangt vooral af van de vraag of je in loondienst werkt of voor jezelf. In loondienst binnen de ggz val je onder een cao. Je salaris volgt uit je vooropleiding, je BIG-registratie en je functieniveau. Een systeemtherapeut zit doorgaans in dezelfde schalen als andere behandelaren met een postmasteropleiding.

Werk je zelfstandig, dan bepaal je je tarief zelf. Er zijn geen vaste tarieven voor relatietherapie in Nederland en er is geen instantie die er iets over zegt. In de praktijk lopen ze flink uiteen, afhankelijk van sessieduur, regio en ervaring.

Eén ding moet je weten voordat je gaat rekenen. Relatietherapie wordt niet vergoed vanuit de basisverzekering. Dat is sinds 2013 zo, omdat de overheid relatieproblemen niet als medische zorg ziet. Stellen betalen het zelf. Alleen als de klachten voortkomen uit een vastgestelde psychische stoornis kan er via de ggz vergoeding zijn, en dan gaat het formeel om die stoornis en niet om de relatie.

Dat heeft twee kanten. Contracten met verzekeraars heb je niet nodig, diagnoses evenmin. Daar staat tegenover dat elk stel de rekening zelf moet willen betalen, en dat doen ze alleen als ze merken dat het iets oplevert.

Reken met maximaal vier sessies per dag. Een sessie duurt anderhalf uur. Zelf doe ik er drie, met voorbereiding en verslag eromheen. Gesprekken met stellen vragen een soort aandacht die je niet eindeloos kunt volhouden. Van wat er binnenkomt gaat bovendien nog btw af, plus praktijkkosten, verzekeringen, supervisie en die jaarlijkse bijscholing.

Stappenplan: relatietherapeut worden in vier stappen

Relatietherapeut worden verloopt in de praktijk het beste in vier stappen, in deze volgorde:

1. Eerst ervaring met mensen. Als coach, therapeut, trainer of hulpverlener. Zonder die basis begin je aan een specialisatie zonder fundament eronder.
2. Dan de opleiding. Kies er een waarin je vanaf de eerste weken zelf gesprekken voert en waarin er wordt meegekeken. Theorie zonder oefening levert kennis op waar je in de kamer niets aan hebt.
3. Daarna het veld in. Oefenen, veel. Wat je in de opleiding hebt geleerd gaat pas zitten als je het maand na maand doet. Zorg dat je in die periode supervisie hebt, want dat is de fase waarin je gewoontes vormt.
4. En dan de keuze. Sluit je aan bij een groep relatiecoaches of vestig jezelf. Beide werkt. In je eentje beginnen is eenzamer dan mensen verwachten.

En hoe meer ervaring je opbouwt, hoe sneller je het patroon herkent. In het begin zie je het pas als je het gesprek achteraf teruglegt. Later zie je het terwijl het gebeurt, en kun je het ter plekke benoemen.

Wil je met stellen gaan werken?

Ik leid mensen op die dit vak willen leren zoals het er in de praktijk aan toegaat. Zelf gesprekken voeren, live meegekeken worden, en leren wat je doet als het in de kamer echt spannend wordt.

Dat is oncomfortabel, en het is de reden dat een half jaar genoeg is. Je zit tussen mensen die net zo ver zijn als jij, en die groep blijft vaak nog jaren bestaan.

En dan is er de bijvangst. Die noemen cursisten achteraf het vaakst: ze hebben zichzelf leren kennen in de liefde, en hun eigen relatie is er beter van geworden.

Bekijk de opleiding tot relatiecoach

Het voorbeeld in dit artikel is samengesteld en niet herleidbaar tot een individuele cursist.

Hoe word je relatietherapeut?

Je begint met ervaring in het werken met mensen, volgt daarna een opleiding tot relatietherapeut of relatiecoach, bouwt praktijkervaring op onder supervisie en sluit je aan bij een kwaliteitsregister. Er is geen wettelijk voorgeschreven route. Welke weg past hangt af van je vooropleiding en van de vraag of je in de ggz of in een eigen praktijk wilt werken.

Heb je een hbo- of wo-diploma nodig om relatietherapeut te worden?

Voor de NVRG-route naar systeemtherapeut wel. Daar geldt een afgeronde bachelor en master op hbo- of universitair niveau. Voor opleidingen buiten de ggz geldt meestal hbo werk- en denkniveau, zonder dat een specifiek diploma verplicht is.

Mag je jezelf relatietherapeut noemen zonder opleiding?

Juridisch wel, want de titel is niet beschermd. Verstandig is het niet. Zonder opleiding, supervisie en registratie kom je in geen enkel kwaliteitsregister, en cliënten en verwijzers gebruiken die registers om te kiezen.

Hoe lang duurt de opleiding tot relatietherapeut?

Van een intensief half jaar voor een opleiding tot relatiecoach bovenop een bestaand vak, tot vier à zes jaar voor de volledige NVRG-route naast je werk. Beroepsopleidingen relatietherapie buiten de ggz duren doorgaans één tot twee jaar.

Kun je relatietherapeut worden naast je huidige baan?

Ja, en dat is bij de meeste cursisten ook wat er gebeurt. Vrijwel alle opleidingen zijn opgezet in blokken naast werk. Veel mensen bouwen hun praktijk in de eerste jaren op naast een baan in loondienst en schalen die baan daarna af.

Claim	Bron	Link
toelatingseisen en registratie zonder lidmaatschap	NVRG-kwaliteitsregister ST	nvrg.nl
Opleidingsprofiel Relatietherapeut	Relatietherapeuten Register Nederland	relatietherapeutenregister.nl