Opleiding tot relatiecoach: welke kies je?

In Nederland worden tientallen opleidingen tot relatiecoach aangeboden en ze heten allemaal ongeveer hetzelfde. De goedkoopste is een thuisstudie van een paar honderd euro, de duurste een geaccrediteerde beroepsopleiding van bijna zevenduizend. Uit allebei komt een papier waar relatiecoach op staat.

Omdat de titel relatiecoach niet beschermd is, bestaat er geen wettelijke minimumnorm waaraan een opleiding moet voldoen. Vergelijken gebeurt daarom op de opzet van het programma, de omvang van het praktijkdeel, de keurmerken en de prijs.

Ik ben Anne de Jong, relatiepsycholoog. Ik werk ruim vijfentwintig jaar met stellen en leid relatiecoaches op. Mijn eigen opleiding staat verderop in dit artikel en is in de vergelijking opgenomen met dezelfde gegevens als de andere categorieën.

Welke opleidingen tot relatiecoach bestaan er in Nederland?

Het aanbod aan relatiecoach-opleidingen in Nederland valt grofweg in vijf categorieën, en die verschillen onderling veel meer dan de opleidingen binnen één categorie.

• Thuisstudie of online cursus. Het lesmateriaal en de opdrachten staan in een online leeromgeving en er zijn geen lesdagen. Het tempo bepaal je zelf. Er wordt niet met echte stellen geoefend en er kijkt geen docent mee. Afronding levert een certificaat van de aanbieder zelf op.
• Korte training van een paar dagen. Vier tot zeven dagen, meestal verspreid over enkele maanden. Er wordt geoefend met medecursisten en er wordt een werkwijze aangereikt. Een deel van deze trainingen heeft PE-uren van een beroepsvereniging en telt mee als bijscholing voor wie al coacht. Als startpunt voor iemand zonder coachervaring is de omvang beperkt.
• Methodiektraining. Eén werkwijze met stellen, zoals EFT, IBCT of Imago. Ze lopen uiteen van een paar dagen tot meerjarige certificeringstrajecten met supervisie en echte stellen. Beoordeeld wordt de beheersing van de methodiek; het coachen zelf blijft buiten beeld.
• Beroepsopleiding tot relatiecoach. Zes tot twaalf maanden, tien tot twintig lesdagen, met supervisie en met echte stellen in de eigen praktijk. In deze categorie zitten de opleidingen met een externe accreditatie, zoals een EMCC-EQA-keurmerk via de NOBCO of een post-hbo-registratie via het CPION. Afronding levert een diploma op.
• Post-hbo opleiding relatietherapie. Eén tot drie jaar, gericht op registratie in een therapeutenregister. Dit is een andere route dan de coachroute en er wordt vrijwel altijd een afgeronde hbo- of wo-opleiding gevraagd.

Voor oriëntatie op het vak volstaat een thuisstudie; voor het opzetten van een betaalde praktijk is begeleide praktijkervaring doorslaggevend.

Waar je op let bij het vergelijken van opleidingen

Bij het vergelijken van relatiecoach-opleidingen zeggen vijf onderdelen het meest over wat een deelnemer na afloop daadwerkelijk kan. Brochures lijken meer op elkaar dan opleidingen, dus staat onder elk punt de vraag die in een kennismakingsgesprek het meeste onderscheid oplevert.

Leer je coachen, of leer je één methodiek?

Een deel van het aanbod is een coachopleiding, een ander deel een methodiektraining. Dat onderscheid staat zelden in de titel, terwijl het bepaalt wat iemand na afloop kan.

In een methodiektraining, zoals EFT, IBCT of Imago, staat één werkwijze met stellen centraal: de theorie erachter, de interventies en de volgorde waarin die worden ingezet. Hoe je een intake voert, hoe je de regie houdt als het escaleert en wat je doet met je eigen reactie op de partner die schreeuwt, komt daar niet aan bod.

In een coachopleiding wordt het coachen zelf beoordeeld. Er zit iemand bij die kijkt naar wat de deelnemer doet in de kamer en die daarop bevraagt. Dat deel is niet te vervangen door lesstof, omdat het gaat over gedrag onder spanning.

Iemand die al jaren coacht, heeft de vaardigheden en zoekt er een werkwijze bij. Voor wie begint ligt de volgorde omgekeerd.

Vraag: is dit een relatiecoachopleiding of een methodiektraining, en waarop word ik aan het eind beoordeeld?

Hoeveel uur wordt er met echte stellen geoefend?

Het aantal begeleide coachuren met echte stellen is het meest onderscheidende getal in een opleidingsprogramma. Coachen met twee mensen in de kamer verloopt anders dan coachen met één: er is vrijwel altijd iemand die zich benadeeld voelt, en er wordt van alles gezegd wat feitelijk niet klopt maar wel waar is voor degene die het zegt. Meervoudige partijdigheid, het vermogen om beide partners tegelijk vast te houden zonder partij te kiezen, ontstaat door oefening onder begeleiding.

Zo ziet het eruit als dat ontbreekt. Een coach rondt een online cursus relatiecoaching af en kent de theorie. Bij de derde intake zegt de man na tien minuten dat hij alleen meekomt omdat het moet. Zijn vrouw begint te huilen. De coach buigt naar haar toe en stelt de volgende drie vragen aan haar kant, omdat daar het verdriet zit. De man kijkt naar buiten, zijn antwoorden worden korter en op de vraag of hij zich herkent in wat zijn vrouw vertelt, haalt hij zijn schouders op. Aan het eind bedankt hij netjes. Een week later zegt zijn vrouw de vervolgafspraak af. De kennis was aanwezig, de uitvoering was nooit geoefend terwijl iemand meekeek. (Voorbeeld samengesteld uit meerdere situaties, niet herleidbaar tot één persoon.)

Een programma dat geen enkel getal noemt, laat het aan de deelnemer over. Een advies wordt in de praktijk zelden gehaald; een minimumeis staat in het examenreglement.

Vraag: hoeveel uur werk ik tijdens de opleiding met echte stellen, en is dat een minimumeis of een advies?

Kijkt er iemand mee tijdens het coachen?

Supervisie op een zelfgeschreven verslag levert iets anders op dan supervisie waarbij een ervaren coach ziet wat er gebeurt. In een verslag staat wat de deelnemer zich herinnert; wat gemist is, staat er per definitie niet in.

Live observatie in de kamer ondervangt dat. Een ervaren coach zit erbij tijdens een sessie en bespreekt daarna ook de momenten die de deelnemer zelf niet opmerkte.

Vraag: is de supervisie live of op basis van een eigen verslag, om hoeveel dagdelen gaat het en wie voert die uit?

Hoe groot is de groep?

In een groep van twintig deelnemers is wegkruipen mogelijk. In een groep van tien of twaalf komt iedereen elke lesdag aan de beurt en zien de docent en de medecursisten de patronen terugkomen. Groepsgrootte staat zelden op een website.

Vraag: hoeveel deelnemers zitten er in een groep, en hoeveel praktijkervaring met stellen hebben de docenten zelf?

Wordt er gewerkt aan de eigen relatiegeschiedenis?

Wie nooit heeft gekeken naar de patronen uit het eigen gezin van herkomst, loopt daar in de coachkamer tegenaan: ongemak bij de partner die schreeuwt, of de neiging om in de reddersrol te schieten bij degene die huilt. Controlemechanismen van de coach doen tijdens een sessie gewoon mee.

Ik zie dat in mijn eigen opleiding terug bij deelnemers die in ander werk juist heel ervaren zijn. Iemand die twintig jaar teams heeft aangestuurd, raakt de regie kwijt op het moment dat een stel een ruzie voert die klinkt als de ruzies van vroeger thuis.

Programma’s die dit onderdeel overslaan, leveren coaches af die bij het eerste echte conflict terugvallen op theorie. Een bijkomend effect is dat veel deelnemers hun eigen relatie zien verbeteren tijdens de opleiding.

Kijk tot slot verder dan de diploma-uitreiking. Het eerste jaar in de eigen praktijk is voor startende coaches het zwaarst, en of een opleider dan nog bereikbaar is met bijscholing en intervisie, scheelt veel.

Vraag: hoe werkt de opleiding aan de eigen relatiegeschiedenis van de deelnemers, en wat is er na het diploma geregeld?

NOBCO, CRKBO en SNRO: wat betekenen die keurmerken?

Relatiecoach is een vrij beroep, dus iedereen mag zich zo noemen en iedereen mag een opleiding aanbieden. Keurmerken vormen daardoor het enige objectieve houvast, en de drie die het vaakst genoemd worden zeggen alle drie iets anders.

NOBCO en EMCC. De NOBCO is de Nederlandse beroepsvereniging voor coaches en werkt samen met de Europese koepel EMCC. Een opleiding met het EQA-keurmerk is getoetst op inhoud, docenten, toetsing en begeleiding van deelnemers, op één van vier niveaus: Foundation, Practitioner, Senior Practitioner en Master Practitioner. Practitioner is het niveau dat hoort bij zelfstandig werken als coach. Van de drie keurmerken is dit het enige dat over de vakinhoudelijke kwaliteit van coaching gaat.

Een opleiding op Practitioner-niveau telt minimaal 150 studiebelastingsuren, waarvan 60 uur vaardigheidstraining en praktijk. Van die 60 uur moet 36 uur buiten de cursus plaatsvinden, dus met echte cliënten. Verder werkt de opleider met minimaal twee trainers die zelf een EIA-certificering op datzelfde niveau of hoger hebben, en met een supervisor met een ESIA-certificering. Het keurmerk is vijf jaar geldig en wordt daarna opnieuw getoetst.

CRKBO. Het Centraal Register Kort Beroepsonderwijs toetst of een instelling voldoet aan de Kwaliteitscode voor Opleidingsinstituten voor Kort Beroepsonderwijs. Het gevolg van registratie is btw-vrijstelling, waardoor de opleiding voor de deelnemer goedkoper uitvalt. Over de inhoud van het vak zegt CRKBO niets. Het is een fiscale en organisatorische toets.

SNRO en CPION. Deze twee accrediteren opleidingen in het complementaire en psychosociale veld en toetsen op hbo-niveau, volgens standaarden die ook in het reguliere hoger onderwijs worden gebruikt. KTNO wordt vaak in één adem genoemd, maar accrediteert zelf niet: dat is een register waarin scholing wordt opgenomen die elders is geaccrediteerd. Let daarbij op het verschil tussen hbo-niveau en een hbo-diploma. Alleen de NVAO kent in Nederland wettelijk erkende hbo-graden toe. Een opleiding die adverteert met hbo-niveau biedt dus geen hbo-opleiding aan.

Welk keurmerk het zwaarst weegt, hangt af van het doel. Voor aansluiting bij een beroepsvereniging voor coaches is EQA via de NOBCO de meest directe route; voor wie zich richt op het psychosociale veld weegt SNRO of CPION zwaarder.

Wat kost een opleiding tot relatiecoach?

Een opleiding tot relatiecoach kost in 2026 tussen de 300 en 7.000 euro, afhankelijk van het type. Bij het vergelijken telt vooral wat er niet in zit. Deze posten komen er bij veel opleidingen los bij:

• verplichte literatuur, meestal tussen de 100 en 250 euro
• supervisie-uren, wanneer die niet in het programma zijn opgenomen
• examen- of diplomakosten
• lidmaatschap van een beroepsvereniging na afronding
• reiskosten naar de lesdagen, wat bij vijftien lesdagen aardig oploopt

Btw is het tweede aandachtspunt. Opleiders met een CRKBO-registratie rekenen geen btw; bij anderen komt er 21 procent bovenop het bedrag op de website, wat bij een opleiding van 3.000 euro ruim 600 euro scheelt.

Relatiecoaching wordt niet vergoed door de zorgverzekering, dus stellen betalen zelf en de coach bepaalt het eigen tarief per sessie. Bij een tarief van 200 euro per sessie staat een opleiding van 4.500 euro gelijk aan ongeveer 23 sessies.

Is een vooropleiding nodig?

Voor het beroep van relatiecoach is wettelijk geen vooropleiding vereist, omdat de titel niet beschermd is. Opleidingen stellen zelf wel eisen, en die verschillen sterk per categorie.

Thuisstudies en korte trainingen zijn vrijwel altijd voor iedereen toegankelijk. Geaccrediteerde beroepsopleidingen werken doorgaans met een intakegesprek en stellen eisen aan werk- en denkniveau; die staan in het studiereglement en verschillen per opleider. Werk- en denkniveau is iets anders dan een diploma: wie twintig jaar een team heeft aangestuurd zonder hbo-papier, voldoet daar in de regel aan.

Voor de post-hbo route richting relatietherapeuten ligt dat anders. Daar wordt doorgaans een afgeronde hbo- of wo-opleiding in een relevante richting gevraagd.

Relatiecoaches komen uit het onderwijs, uit HR, uit de zorg en uit vakken die er op het eerste gezicht niets mee te maken hebben. De achtergrond blijkt minder voorspellend dan het vermogen om ongemak te verdragen.

Vergelijkingstabel: vijf soorten opleidingen naast elkaar

De tabel hieronder zet de negen punten naast elkaar die bij het kiezen het zwaarst wegen.

De bedragen zijn indicaties en vrijwel altijd exclusief literatuur.

Mijn eigen opleiding tot relatiecoach

In mijn eigen opleiding tot relatiecoach werk ik met groepen van maximaal twaalf deelnemers, verdeeld over dertien opleidingsdagen in zes maanden. De Relatiecoachmethode vormt de basis: herkomst, oude pijn, waarden en interactie, en pas aan het eind het aanleren van nieuwe vaardigheden.

Deelnemers voeren minimaal vijftig coachuren met echte stellen, dat zijn vijfentwintig gesprekken van twee uur, en hebben vier supervisiedagdelen waarin een ervaren coach in de kamer meekijkt tijdens een sessie. De opleiding sluit af met een EMCC-EQA-diploma op Practitioner-niveau, erkend door de NOBCO. De investering staat op de opleidingspagina, vrijgesteld van btw. Na afronding blijf ik beschikbaar met jaarlijkse bijscholing.

De startdatum van de eerstvolgende groep en het aantal beschikbare plaatsen staan op de opleidingspagina. Elke aanmelding begint met een kennismakingsgesprek, waarin ik kijk of de opleiding aansluit bij de ervaring die iemand al meebrengt.

Bekijk de opleiding tot relatiecoach en plan een kennismakingsgesprek