EFT relatietherapie gaat ervan uit dat onder bijna elke ruzie een hechtingsvraag zit: ben je er voor me, doe ik ertoe, kan ik op je bouwen als het spannend wordt. De boosheid die bovenop ligt is in deze methode de buitenkant, en het werk bestaat eruit om bij de laag eronder te komen.
Ik ben Anne de Jong, relatiepsycholoog, en ik werk ruim vijfentwintig jaar met stellen. EFT is niet mijn eigen methode, wel een van de methoden waaruit ik veel gebruik. Hieronder staat wat het is, hoe een traject verloopt, wat het onderzoek erover zegt, voor wie het werkt en hoe je het in Nederland leert.
Wat is EFT relatietherapie?
Emotionally Focused Therapy is een relatietherapie op basis van de hechtingstheorie, ontwikkeld door de Canadese psycholoog Sue Johnson samen met Les Greenberg. Het uitgangspunt: mensen hebben hun leven lang iemand nodig op wie ze kunnen terugvallen, en een relatie hoort die veilige basis te zijn.
Als die basis wankelt, reageren mensen daar op twee manieren op. De een gaat achter de ander aan: vragen, verwijten, blijven praten tot er een reactie komt. De ander trekt zich terug, wordt stil, zegt later wel. Hoe harder de een aandringt, hoe verder de ander zich terugtrekt, en andersom net zo.
Dat patroon heet in EFT de dans. Geen van beiden kan hem in zijn eentje stoppen, en allebei willen ze hetzelfde: contact. Ze doen alleen iets wat het tegenovergestelde oplevert.
EFT behandelt die dans als de vijand, in plaats van de partner. Voor stellen die al maanden over en weer bewijzen verzamelen is dat vaak de eerste opluchting in tijden.
De drie fasen van een EFT-traject
Een EFT-traject verloopt in drie fasen: het patroon in kaart brengen, de emotie eronder uitspreken, en het nieuwe vasthouden. In de praktijk lopen ze in elkaar over.
Fase één: het patroon in kaart brengen. De therapeut brengt samen met het stel de dans in beeld. Wie doet wat, op welk moment, en wat gebeurt er daarna. Gezocht wordt naar de trigger: de blik, de zin waarop het elke keer begint. In deze fase daalt de spanning meestal al, omdat het gevecht een naam krijgt.
Fase twee: de emotie eronder zichtbaar maken. Hier zit het hart van de methode. Achter het aandringen zit bijna altijd angst, achter het terugtrekken vaak schaamte of de overtuiging dat je het toch niet goed doet. Die laag blijft niet bij een constatering: ze wordt in de kamer uitgesproken naar de ander. Dat is het keerpunt.
Fase drie: het nieuwe consolideren. Het stel oefent met de nieuwe manier van praten en kijkt terug op oude conflicten die nu anders aflopen. De therapeut maakt zichzelf overbodig.
Zo kan het er in de praktijk uitzien. Ze komen binnen met de ruzie die ze thuis al tientallen keren hebben gehad. Zij zegt dat hij er nooit is, hij zegt dat zij niets anders doet dan zeuren.
Een paar sessies later zegt hij, na lang stilzitten, dat hij dichtklapt omdat hij weet dat hij haar gaat teleurstellen en liever niets zegt dan het weer verkeerd doet. Zij begint te huilen en zegt dat ze dacht dat het hem niet meer uitmaakte. Onder haar zeuren blijkt angst te zitten om hem kwijt te raken, en hij blijft weg omdat hij bang is tekort te schieten.
Daarna komt het inzicht: ze zien de dans van buitenaf, en allebei herkennen ze hun eigen aandeel. Het verschil tussen hen verdwijnt daarmee niet, want zij blijft meer nabijheid nodig hebben dan hij. Ze accepteren dat, en inmiddels kunnen ze erom lachen.
Wat het onderzoek naar EFT therapie laat zien
EFT is een van de best onderzochte vormen van relatietherapie, met tientallen studies en meerdere meta-analyses. De oudste en meest geciteerde daarvan bundelde de vier strengst opgezette onderzoeken van voor 2000 en kwam uit op een herstelpercentage van 70 tot 73 procent. Stichting EFT Nederland houdt een overzicht van het onderzoek naar EFT bij.
Recenter en breder is de meta-analyse uit 2024 over twintig studies met in totaal 332 stellen. Ongeveer zeventig procent van die stellen kwam klachtenvrij uit de behandeling, en de winst hield tot twee jaar na afloop stand. Opvallend daarin: hoe nauwkeuriger de therapeut zich aan het model hield, hoe beter de uitkomsten.
Voor ontrouw en andere hechtingskwetsuren bestaat binnen het model een apart onderdeel. In het onderzoek daarnaar losten vijftien van de vierentwintig stellen de kwetsuur op, en bij een meting drie jaar later stond dat resultaat nog overeind.
Die percentages gelden voor stellen die zich vrijwillig aanmeldden en die allebei wilden komen. De onderzoeksgroepen zijn klein en een deel van het werk is gedaan door de ontwikkelaars van de methode zelf. Zo’n cijfer zegt daarmee meer over EFT onder gunstige omstandigheden dan over een willekeurige praktijk op een dinsdagavond.
Voor wie werkt EFT relatietherapie, en voor wie niet?
EFT past het best bij stellen die uit elkaar zijn gegroeid en die allebei nog willen. Bij het klassieke patroon van de een die achtervolgt en de ander die zich terugtrekt, komt de methode het best tot zijn recht.
Na ontrouw wordt de methode ook gebruikt, en dan als een langer traject waarin eerst de klap zelf een plek moet krijgen.
Waar EFT minder geschikt voor is: situaties waarin het niet veilig is. Bij huiselijk geweld, actieve verslaving of onbehandelde psychiatrische problematiek gaat er iets anders voor. Kwetsbaarheid uitspreken tegenover iemand die daar misbruik van maakt, maakt het slechter in plaats van beter. Stellen die vooral concrete afspraken zoeken over het huishouden of het geld, voelen zich soms ongemakkelijk bij het tempo waarin naar gevoelens wordt gevraagd.
EFT opleiding: hoe word je EFT-therapeut in Nederland?
De EFT opleiding loopt in Nederland via Stichting EFT Nederland in Utrecht, het instituut dat door ICEEFT voor ons land is aangewezen; in België is dat EFT-Belgium. ICEEFT is het internationale centrum achter de methode en beheert de certificering.
Voor de route gericht op stellen, EFCT, liggen de toelatingseisen vast: een afgeronde universitaire master plus een BIG-registratie als gz-psycholoog, psychotherapeut, klinisch psycholoog, orthopedagoog generalist of psychiater, of een lidmaatschap van de NVRG als systeemtherapeut. Wie daarvoor in opleiding is mag ook meedoen. Uitzonderingen worden niet gemaakt, ook niet op grond van aantoonbare werkervaring.
Na de basistraining meld je je aan als aspirant en ga je aan het werk. De registratie volgt pas als een erkende supervisor je competenties heeft afgetekend aan de hand van videobeelden van je eigen sessies. Hoeveel supervisie daarvoor nodig is, staat niet vast en verschilt per persoon.
Voor wie niet aan die eisen voldoet bestaat de route tot EFT-counsellor. Daarnaast worden er losse cursussen EFT gegeven, bijvoorbeeld bij RINO, erkend door de NVRG als specialistische cursus van veertig uur. Zo’n cursus is een verdieping binnen je eigen beroepsroute; de EFT-registratie zelf loopt via Stichting EFT Nederland.
De routes naast elkaar
Twee dingen zijn goed om te weten voordat je eraan begint.
De titel EFT-therapeut is niet beschermd, net zomin als relatietherapeut dat is. Wel is de registratie via Stichting EFT Nederland en ICEEFT een standaard die in het veld herkend wordt. Hoe het zit met de andere erkenningen en keurmerken, staat in het artikel over de routes naar het vak van relatietherapeut.
Een methodiektraining is iets anders dan een coachopleiding. In een EFT-traject leer je één werkwijze grondig en word je op de beheersing daarvan beoordeeld. Hoe je een intake voert, hoe je de regie houdt als een gesprek escaleert en wat je doet met je eigen reactie op de partner die schreeuwt, zit daar niet in.
Voor wie al met stellen werkt is EFT een logische verdieping. Wie nog moet beginnen met stellen, doet er verstandig aan eerst het ambacht te leren en daarna een methodiek te kiezen; dat is ook de opbouw van mijn opleiding tot relatiecoach.
EFT therapie combineren met andere methoden
Weinig professionals werken in de praktijk met één methode, en EFT laat zich goed combineren: het gaat over de laag onder het gedrag, waar de meeste andere methoden over het gedrag zelf gaan.
Wat ik zelf het meest uit EFT gebruik, is de pijn onder het verwijt. Onder een verwijt zit bijna altijd het gevoel niet gezien en niet gehoord te worden, en daarover praten is iets anders dan praten over wie gisteren wat gezegd heeft. Het is een van de eerste dingen die ik cursisten leer, ongeacht met welke methode ze verder werken.
Waar ik iets aan toevoeg, is het oefenen. Een stel kan in de kamer een doorbraak hebben en thuis om half elf ’s avonds weer doen wat ze altijd doen. Daarom leren ze bij mij ook wat ze op dat moment zeggen en doen, en nemen we de herkomst van hun reflexen erbij.
“Een doorbraak in de kamer is mooi, maar belangrijker is nog dat ze leren het thuis anders te doen. Daar gaat het om.”, aldus Anne de Jong, relatiepsycholoog en ontwikkelaar van de Relatiecoachmethode
Een overzicht van de andere methoden die je in Nederland tegenkomt, staat in het artikel over methoden in relatietherapie en relatiecoaching.
Zelf met stellen leren werken?
In mijn opleiding tot relatiecoach leer je werken met stellen: herkomst en oude pijn, waarden, de interactie tussen twee mensen, en als sluitstuk het aanleren van de liefdesvaardigheden. Dertien opleidingsdagen in zes maanden, maximaal twaalf deelnemers, minimaal vijftig coachuren met echte stellen en supervisie waarin ik in de kamer meekijk terwijl je coacht. Het diploma is EMCC-EQA-geaccrediteerd op Practitioner-niveau en erkend door de NOBCO.
Bekijk de opleiding tot relatiecoach
